"Мастацтва слова спакусiла мяне"

16.09.2011
"Народная газета", 16 сентября 2011 г.


Вядомы беларускі дыктар Алег Вінярскі пра магнітафон "Грундзік", конкурс у трыста чалавек на месца і спектаклі, якія ставяцца... на радыё.
Можа, бачылі гэтага чалавека нямногія, затое чулі дакладна мільёны. Ужо дваццаць пяты год Алег Вінярскі працуе на Першым нацыянальным канале Беларускага радыё. Чытае сусветную класіку, вядзе духоўныя праграмы, ставіць радыёспектаклі... І сёння нават уявіць цяжка, што лёс чалавека з прыемным прыцягальным голасам мог скласціся па-іншаму.

- Алег Аляксандравіч, вы скончылі тэатральна-мастацкі інстытут. Тое, што вы трапілі на радыё, лічыце шчаслівай выпадковасцю, лёсам ці чымсьці яшчэ?
- Мабыць, провідам. Прызнацца, ні ў дзяцінстве, ні ў юнацтве я не сутыкаўся з мастацтвам радыё. Адзінае, калі было мне гадоў пятнаццаць, я шчыра захапляўся магнітафонам "Грундзік" - дарэчы, рэдкай на той час рэччу. Мне пашчасціла яго набыць, калі я жыў у Польшчы. І вось на гэтым маленькім "Грундзіку" я пачаў... слухаць. Радыё, яно ў першую чаргу і ёсць мастацтва слухаць. Слухаць не проста музыку, слова... але ўсё тое духоўнае, што ёсць у чалавечай мове. Тады мне ўпершыню захацелася пачуць свой голас. І я пачаў начытваць на касету вершы.

- Значыць, пачалося ўсё з "Грундзіка"?
- Можна сказаць і так. Мне было цікава паслухаць, што ёсць адлучэнне голасу ад цела. Зразумець, як па голасу можна ўявіць чалавека, яго духоўны стан, узрост, звычкі... А паралельна з запісам свайго голасу я, будучы за мяжой, стаў цікавіцца фільмамі, перш за ўсё нямымі. Мяне вельмі хвалявала тое, што адбывалася на экране. Мне хацелася таксама ва ўсім гэтым удзельнічаць. Я задумаўся: што ж мяне цікавіць больш - запісы на магнітафоне ці гэтыя нямыя фільмы? І вырашыў, што ўсё ж такі мастацтва акцёра і рэжысёра. Скончыўшы школу, паступіў у тэатральна-мастацкі інстытут у Мінску, мяркуючы, што акцёрства стане маёй сталай прафесіяй.

- Але аказалася, што працаваць наканавана было... на радыё?
- Я скончыў інстытут, трапіў па размеркаванні ў Віцебскі тэатр імя Якуба Коласа. Адпрацаваў сезон, і мяне забралі ў армію. У тэатр ужо не вярнуўся. Пачуў, што ў Мінску праводзяць дыктарскі конкурс, і вырашыў паспрабаваць. Конкурсы тады былі вельмі вялікія - па 300-400 чалавек на месца. Яно і нядзіўна. Па-першае, прафесія дыктара тады была вельмі прэстыжнай і сур'ёзнай. Ды і Беларускае радыё было адным з лепшых на тэрыторыі Савецкага Саюза. Так атрымалася, што я прайшоў конкурс і стаў дыктарам-стажорам. Мне пашчасціла працаваць побач з такімі карыфеямі, як Лілія Стасевіч, Леў Валодзін, Ілья Курган... Дзякуючы іх слову, жывому кантакту з імі я спасцігаў прафесію. Прызнацца, не думаў, што надоўга застануся на радыё. Увесь час марыў пра сцэну і тэатр.

- Аднак адчуць сябе акцёрам у вас атрымалася і на радыё.
- У 1986 годзе здарыўся цуд. Мне, чалавеку маладому і зусім нявопытнаму, даверылі галоўную ролю ў радыёспектаклі "Мой генерал" па творы Альберта Ліханава, за што я бясконца ўдзячны славутаму рэжысёру, майму настаўніку Ігару Лапцінскаму. Галоўнымі героямі спектакля былі генерал і яго ўнучак, які становіцца для дзеда сапраўдным суразмоўцам.

- І вам, даросламу хлопцу, прыйшлося іграць гэтага маленькага ўнучка?
- Уяўляеце, мне на той час было 24 гады. А майму герою - дванаццаць. Паспрабуй знайдзі ў сабе гэты танюткі дзіцячы галасок. Аднак Ігару Лапцінскаму ўдалося выцягнуць яго з мяне. Вядома, далёка не з першага дубля. Тады я ўпершыню адчуў, што значыць працаваць на радыё і ставіць спектаклі. Для мяне, маладога стажора, які толькі трапіў на радыё, гэта быў каласальны вопыт. Мастацтва слова спакусіла мяне. І я аддаўся яму, ніякім чынам не шкадуючы. Радыёспектаклі адкрылі для мяне вялікі свет, і мне больш нічога не хацелася, як іграць у іх.

- Вы і трапілі ў літаратурна-мастацкую рэдакцыю радыё. Аднак толькі праз дзесяць гадоў. А да гэтага?
- Я працаваў на радыё дыктарам. Быў вядучым літаратурных, музычных, інфармацыйных праграм... У асноўным чытаў навіны. Чытаў з дня ў дзень, суперажываючы тым падзеям, пра якія паведамляў у кожным інфармацыйным выпуску. А пасля мне захацелася праявіць сябе ў іншым. Я пачаў рабіць самастойныя працы. Запісваў інтэрв'ю з цікавымі людзьмі, сюжэты з кнігарань, нават гумарыстычныя праграмы. А потым з цягам часу зразумеў, што трэба вярнуцца да пастановак.

- У літаратурна-мастацкую рэдакцыю вы трапілі таксама праз конкурс?
- Так, быў аб'яўлены конкурс на вакантнае месца рэжысёра-пастаноўшчыка. Я ўжо ставіў да гэтага некалькі спектакляў, паказаў плёнкі камісіі і быў прыняты. Праўда, мяне адразу папярэдзілі: "Не думай, Алег, што будзеш ставіць толькі гэта". А там у мяне былі пастаноўкі па творах заходніх пісьменнікаў. "Трэба і пра наш час думаць, беларускіх пісьменнікаў ставіць, мы табе даверым нашы, айчынныя праблемы".

- І што ж вам "даверылі" ў самым пачатку?
- Я працаваў адразу над двума спектаклямі. Першая п'еса была прысвечана Георгію Жукаву, славутаму военачальніку і маршалу СССР. Часу было мала, а складанасцей - шмат. Аднак усё атрымалася. А паралельна ставіў п'есу пра нашу сучасную армію. Для мяне было важна паказаць, што праблемы ў арміі ёсць і варта неяк вырашаць іх. Мяркуючы па тых лістах, якія прыходзілі ў рэдакцыю, праца аказалася плённай.

- А якія спектаклі вы зараз ставіце?
- Пэўны час на радыё не ставілася зусім нічога. Адраджэнне радыёспектакляў пачалося ў 2006 годзе, калі пасля пяцігадовага перапынку мы паставілі спектакль да сумнай чарнобыльскай гадавіны "Ігнатаў рубеж" па п'есе Васіля Ткачова на вельмі вострую тэму - пра людзей, якія жывуць у забруджаных вёсках і не хочуць адтуль з'язджаць, бо там іх зямля... А пасля пайшлі іншыя пастаноўкі нашай рэжысёрскай групы: п'еса Пятра Васючэнкі пра каханне Янкі Купалы і Паўліны Мядзёлкі, "Пастка" паводле аповесці Васіля Быкава, "Крыж" Аляксея Дударава, "Тутэйшыя" Янкі Купалы... Мая апошняя работа - "Магнаты і сірата", п'еса Уладзіслава Сыракомлі, прысвечаная лёсу беларускай князёўны Сафіі Слуцкай.

- А наколькі запатрабаваны сёння радыёспектаклі? Гэта раней у хаце толькі і было, што радыёкропка на сцяне, а цяпер у кожнага тэлевізар, камп'ютар, інтэрэт...
- Калі ў заходніх краінах ёсць радыёфестывалі, прысвечаныя спектаклям, калі яны ставяцца ў Дамах радыё Берліна, Лондана, Стакгольма, дык чаму нашаму знакамітаму радыё не адрадзіць гэтае важнае для чалавека слуханне драматычных і літаратурных твораў?! Гэта такая ж неабходнасць, як ежа ці сустрэча з сябрам. Спектаклі, і ў першую чаргу тыя, якія ставяцца на дзяржаўным радыё, адпавядаюць духу часу і народа, вучаць нас культуры слухання.

- ...і культуры маўлення?
- Вядома. Раней па радыё людзі адукоўвалі сябе. З новым часам паказчык культуры мовы падае. Звыклая справа, што чуеш ад людзей на вуліцы, у транспарце, крамах усялякія непрыстойнасці, вульгарызмы, бруд. Гэта час такі, людзі не могуць знайсці ні ў жыцці, ні ў мастацтве таго, з каго можна было б браць прыклад. Асаблівую ўвагу на гэту праблему павінны звяртаць сродкі масавай інфармацыі, і перш за ўсё - радыё і тэлебачанне. Гаварыць пра гэта. Вучыць людзей правільна паводзіць сябе... і добра размаўляць.

Людмила МИНКЕВИЧ.