Анлайн-канферэнцыя на тэму "Каляды і народныя святочныя звычаі"

Анлайн-канферэнцыя на тэму "Каляды і народныя святочныя звычаі"

Анлайн-канферэнцыя на тэму "Каляды  і народныя святочныя звычаі"
Зараз мы перажываем апошні калядны тыдзень у гадавым коле беларусаў. У гэты перыяд ад Нараджэння Хрыстовага да Хрышчэння  нашы продкі наладжвалі сапраўдныя святочныя масавыя мерапрыемствы. Калядаванне, варажба, шматлікія забавы, гульні ды калядныя песні - абраднасць святкавання Каляд шчыльна пераплецена з народнымі святочнымі звычаямі. 

Сёння з традыцыйнай абраднасцю беларусаў можна азнаёміцца ў Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту, што знаходзіцца недалёка ад Мінска,  у Строчыцах. Як правільна святкаваць Каляды, як нашы продкі варажылі, у якіх мерапрыемствах можна прыняць удзел у музеі ў Строчыцах - на гэтыя і іншыя пытанні адказалі госці анлайн-гасцёўні Белтэлерадыёкампаніі: 

- Яўген Мікула, намеснік дырэктара па навуковай рабоце Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту; 

- Аляксей Абрамчук, загадчык навукова-фондавага аддзела Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту.

Коляды - один из древнейших славянских праздников. Откуда он берёт истоки? И в чём особенности этого праздничного периода у нас, белорусов?

Елена (Минск):
Аляксей Абрамчук: Даволі складанае насамрэч пытанне. Таму што, як было раней, 1000 гадоў таму, у нас няма ніякіх звестак, мы можам толькі здагадвацца і будаваць тэорыі, адкуль гэтае свята з'явілася. Каляды - гэта святочны цыкл у славянскіх народаў, які звязаны з днём зімовага сонцастаяння. Пасля гэтай астранамічнай з'явы дзень пачынае павялічвацца, а ноч суадносна памяншацца, і гэта ўспырамалася нашымі продкамі як пачатак новага сельскагаспадарчага года. З гэтым звязаны калядны перыяд. 

Само слова "Каляды" паходзіць ад лацінскага "календы". У старажытных рымлян гэта азначала першы дзень кожнага месяца. На студзеньскія, напрыклад, "календы" ў іх была прынята ўрачыстасць. Потым хрысціянская царква звязала Нараджэнне Хрыста з днём зімовага сонцавароту. Такім чынам наклаліся язычніцкія традыцыі на хрысціянскія. Атрымаўся калядны цыкл, у якім вельмі шчыльна судакранаюцца хрысціянства  і язычніцтва.  Можна прывесці такую тэорыю, што рымска-візантыйская традыцыя была святкаваць Новы год узімку, але ў славян першапачаткова святкавалі Новы год увесну, з чым былі звязаны валачобныя песні. Беларусы, бадай, адзін народ, у якога яны настолькі добра захаваліся. Хутчэй за ўсё яны былі пасля прыняцця рымска-візантыйскай традыцыі перанесены таксама і на Каляды.

Калі казаць пра асаблівасці Калядаў, то хутчэй за ўсё яны ў тым, што менавіта ў беларусаў вельмі багата захаваліся дахрысціянскія ўсялякія элементы. Яшчэ напачатку ХХ стагоддзя ў многіх нашых суседзяў гэта ўжо было страчана. Але можна казаць, што асноўныя моманты ў славянскіх народаў былі аднолькавыя: калядаванне, калядныя выходы, розныя варожбы і гэтак далей.

Моя бабушка живёт в Жлобине, и каждый год там колядовщики устраивают гуляния, ходят по домам и поздравляют местных жителей с праздником. А вот, например, в столице такое видишь гораздо реже. Как вам кажется, почему в регионах такие традиции более популярны?

Дарья (Минск):
Аляксей Абрамчук: Гэта нядзіўна, насамрэч, таму што Каляды - гэта першапачаткова свята сельскагаспадарчае, яно звязана з днём зімовага сонцавароту, з пачаткам новага сельскагаспадарчага года. У гарадах сельскай гаспадаркай займаюцца нашмат менш, і гэтыя калядныя абыходы с Сярэдневякоўя знікаюць з гарадоў. Калядаванне больш характэрна менавіта для сельскіх жыхароў. Які сэнс Калядаў - атрымаць ураджай новы, дабрабыт. Калі гэта ўсё пачало аднаўляцца? Зараз і ў гарадах робяць гэта ўсё. Але ў наш час гэта больш ужо гульня, адраджэнне традыцый. 

Я студентка и хочу принять участие в народных гуляниях и обрядах. Расскажите, пожалуйста, о календаре праздников и событий в вашем музее? Все ли традиционные праздники нашли отражение в программе мероприятий на этот год?

Екатерина (Осиповичи):

Евгений Микула: У нашего музея несколько направлений работы, и одно из них - проведение культурно-массовых мероприятий, которые можно  разделить условно на две группы. Это крупные мероприятия, в которые вливаются более тысячи человек. Например, фестиваль "Эпоха рыцарства" или реконструкция событий Первой мировой войны, которая у нас в этом году первый раз прошла. К крупным можно отнести и этнографические мероприятия. У нас Масленица ежегодно, как правило, собирает от одной до трех тысяч человек. Пользуется большой популярностью, приезжают на праздник многочисленные народные коллективы. проводим мы и мероприятия меньшего по значению цикла: Піліпаўскія вячоркі, Каляды, Тры каралі…

Ведущая: Что касается ближайших выходных?

Евгений Микула: В ближайшие выходные нет мероприятий, потому что на прошлой неделе закончились все новогодние и колядные мероприятия.

Ведущая: Екатерина, следите за информацией на сайте музея и тогда все успеете)


Из чего делали маски на Коляды?

Аноним (Неизвестно):
Аляксей Абрамчук: Маскі рабіў сам калядны гурт. Гэта магло быць і некалькі чалавек, а магло быць і 15-20. Бывала, што ў вялікіх населеных пунктах было некалькі калядных гуртоў. Яны самі стваралі сабе гэтыя маскі с падручных матэрыялаў. Напрыклад, ёсць такая ўнікальная маска Дзеда ў вёсцы Рог Салігорскага раёна, яна створана з бяросты, але не белым бокам, а навыварат. Каза магла быць увогуле перанасная: пудзіла з саломы. А маглі апранацца ў казу. На Палессі маглі рабіць нават цэлую галаву з дрэва з сапраўднымі рагамі казы. У больш позні час маглі выкарыстоўваць картон. 

Евгений Микула: Во время празднования Масленицы последние два года в нашем музее фигурировала берестяная маска, которую сделали сами сотрудники. На Щедрец силами нашего реставрационного отдела из элементов шаповальской продукции была сделана серо-бежевая маска Волка. 

Аляксей Абрамчук: Воўк таксама быў у некаторых калядных гуртах. Прычым лічылася, што, калі ён прыйшоў з калядоўшчыкамі, то ён не будзе чапаць хатнюю жывёлу. Яна застанецца цэлай, таму што  ён ужо быў на Калядах. 

Вядучая: Я зразумела, што зараз усё сімвалічна, кожны вобраз, дзень, маска нешта значаць?

Аляксей Абрамчук: Так, гэта традыцыйная культура. Не ўсё мы можам растлумачыць, ёсць розныя варыянты. Тое, пра што я кажу, у прынцыпе агульнавядомае і агульнапрынятае.

Навошта падчас калядавання людзі пераапранаюцца ў розных жывёл ці нейкіх пачвар? Ці заўсёды гэтыя вобразы і касцюмы былі кананічнымі?

Ганна (Гродна):
Аляксей Абрамчук: Добрае пытанне, і каб на яго адказаць, трэба разабрацца, што такое Каляды ўвогуле. Каляды - незвычайны час, гэта пераломны момант, гэтыя два тыдні пасля Новага года. У гэтыя дні, як верылі нашы продкі, судакраналіся гэты свет, наш, рэальны,  і той свет - свет продкаў. І ўсе дзеянні, якія адбываюцца ў гэтыя незвычайныя дні, накіраваныя на тое, каб атрымаць добры ўраджай, плоднасць жывёл, здароўе і шчасце навакольных людзей. Атрымаць дабрабыт, адным словам. І калядаванне служыла гэтай мэце.

Калядоўшчыкі не проста людзі ў масках. Калі чалавек надзявае маску, ён змяняе свой статус, сваё аблічча, таму калядоўшчыкі - гэта ўжо прадстаўнікі таго свету. Яны атрымліваюць падарункі, і лічыцца, што гэта падарункі таму свету, што іх перададуць продкам, Богу. Была такая прыпеўка: "Дай, баба, каўбасу, я да Бога панясу". Таму іх трэба адорваць, таму ім патрэбны маскі. Маскі дазваляюць паводзіць сябе інакш, бо калі прыходзяць калядоўшчыкі, яны наводзяць страшэнны вэрхал: скочуць, танчаць, грымяць. Нават бессаромныя жарты ім дазволеныя.

Ёсць маскі Дзеда і Бабы, дык у Дзеда можа апранацца жанчына, а ў Бабу - мужчына. Вобразаў было шмат. Неабавязкова калядныя абыходы робяцца ў масках ўвогуле. Асабліва калі з зоркаю хадзілі, то маскі не надзявалі. Такое калядаванне было больш рэлігійнае, больш звязанае з хрысціянствам. Спяваюць калядоўшчыкі рэлігійныя спевы, толькі ў канцы можа быць некалькі народных калядак.   

Вядучая: Зорка з’явілася з хрысціянствам?  

Аляксей Абрамчук: Ёсць некалькі меркаванняў. Што зорка - гэта сімвал сонца, але ў звездароў, якія яе носяць, яна адыгрывае ролю Віфлеемскай, на якую ішлі вешчуны. Пазней ужо гэтая зорка пачала далучацца да масак, проста для прыгажосці яе пачалі насіць. Самая ж старая і  распаўсюджаная маска - маска Казы. Каза  - сімвал плоднасці. Мядзведзь - татэмная жывёла. Асноўныя маскі - Каза і Дзед, які водзіць Казу. (Гэта асноўныя персанажы, і калі ходзяць без масак.) А далей магчымыя розныя варыянты. Даволі часта гэта быў Мядзведзь, Бусел альбо Журавель. Ёсць маскі антрапаморфныя. Хто гэта мог быць? Доктар, Салдат, Святар. Гэта людзі з чужога соцыўму.   

Вядучая: Ці адрозніваліся  вобразы і традыцыі рэгіянальна?  

Аляксей Абрамчук: Безумоўна. Нават у суседніх вёсках маглі быць розныя абрады калядавання. У некаторых вёсках быў абход с зоркай, дзесьці надзявалі маскі, дзесьці былі "Калядныя цары". Ёсць абрад "Цыганы". Людзі апранаюцца ў цыганоў і атрымліваецца цэлы цыганскі гурт.   

Подскажите, а почему музей называется "архитектуры и быта", а так много внимания еще и уделяет обрядам, традициям и праздникам белорусов?

Арсений (Пинск):
Евгений Микула:  Музей задумывался в машеровские времена, шел 1976 год. Главная задача была - сохранить  памятники народного зодчества, изготовленные из дерева, перевести их на территорию тогда еще Строчиц (сейчас музей называется  музеем в Озерце), и показать народу. Потому что во времена колхозного строительства многие деревянные памятники просто от времени погибали, а также сознательно уничтожались.  Параллельно и внутри строений создавалась особая экспозиция.  Например, в музее представлена православная церковь из деревни Лобновичи, но мы ее воссоздали как униатскую церковь  и показали соответствующий антураж, которого на сегодняшний день уже нет  в Беларуси. Униатство было запрещено в 1839 году, еще при царском режиме.  Позже проведение мероприятий привело к тому, что  мы стали популяризировать разнообразные элементы белорусской культуры. Отсюда и цикл  крупных мероприятий, и цикл  этнографических мероприятий. Сегодня для молодежи элементом моды является ознакомление с этнографией страны. Мы это чувствуем и держим руку на пульсе. 

Ведущая: Расскажите про проведение обрядов. Например, свадьбу можно сыграть традиционную у вас?

Евгений Микула: Можно. У нас есть такая услуга - “вяселле”. Специально обученные сотрудники ее проводят. Мы вывозим нашу бричку, в нее садятся невеста с женихом. Этот элемент обряда можно увидеть на нашем празднике Покрова, с которого и начинался когда-то цикл свадеб. Так вот, есть бричка, есть выгрузка сундука с приданым, все, как было у наших предков. Люди могут прочувствовать всю атмосферу этого обряда. 

Ведущая: Быт и архитектура  связана с людьми, с их жизненным циклом. Конечно, здесь будут и традиции. 

Евгений Микула: Это естественно. Так получилось, что создание музея заняло достаточно продолжительный период с 1976 года. На первом этапе памятники были закрыты для обозрения. Можно было осматривать их только с внешней стороны.  Потом мы стали наполнять строения экспозициями, интерьерами. Постепенно  появлялись новые памятники.  Сегодня в музее 3 сектора, а по генплану предполагается 6, плюс сектор-местечко.  

Ведущая: Вы упомянули генплан, т.е. музей будет  развиваться дальше…

Евгений Микула: Музей будет развиваться, но,  для этого нужна серьезная инвестиционная программа. Начало музея было положено в  70-80-е годы. Тогда проводилось огромное количество экспедиций, из которых привозили эти памятники, а на местах их разбирали. 

Ведущая:  Все здания  оригинальные? 

Евгений Микула: На сегодняшний день только одно из первых зданий, которое было построено,  - гумно из деревни Лучники - реконструировано. В 20-е годы  XX   века этнографы совершили экспедиции, один из памятников  был описан. Его решили воссоздать, чтобы можно было сравнить оригинальный памятник  и реконструкцию.  Сегодня в музее есть мельница из деревни Зеленец. Она была сильно разрушена, поэтому при воссоздании было использовано более 90 % новых элементов.   

Ведущая: Я была не единожды в вашем музее и  желаю, чтобы экспозиция пополнилась, потому что он очень интересный.

Евгений Микула:   Для этого потребуются очень серьезные вложения.  Потому что в планах создать сектора восточного и западного Полесья, Понеманья и местечка, на котором расположить сооружения костела католического синагоги. В "Полесье" предполагается создание водяных мельниц, которых у нас пока еще нет. Историко-этнографические регионы существуют в Беларуси, по ним создаются сектора.  

Ведущая: Я сейчас всех туристов призываю приехать в музей и познакомиться с экспозицией.

Евгений Микула: Я хочу добавить, что это единственный в стране музей под открытым небом. Приглашаем!

Очень хочется узнать, когда судьба подарит суженого. Подскажите, какие наиболее удачные дни для таких тематических гаданий в колядный период? И какие наиболее популярные гадания у белорусов были в колядный период?

Кристина (Орша):
Евгений Микула:   У нас получить такую информацию можно на Каляды и Шчадрэц, еще на Купалле. В музее работает специалист, она проводит свадебные обряды, она и гадает. 

Ведущая: Кристина уже опоздала.

Аляксей Абрамчук: Яшчэ можна паспець, насамрэч.  Самым спрыяльным днём падчас Калядаў лічыўся Шчодры вечар, які ўжо прайшоў, на жаль. Менавіта тады варажылі, бо час незвычайны, можна даведацца будучыню за кошт судакранання таго і гэтага свету. Але варажылі яшчэ напярэдадні Вадохрышча. Яно хутка будзе, з 18 на 19, гэта трэцця куцця на Каляды, маглі варажыць. Зафіксаваны такія звесткі, што ў адно з мясцовасцей людзі раней варажылі на Шчодры вечар, а потым сталі варажыць напярэдадні Вадохрышча, таму што не хацелі замінаць калядоўшчыкам гэтымі варожбамі.    

Евгеній Микула:    Я добавлю, музея есть сайт etna.by. На нем мы размещаем фоторепортажи с наших мероприятий. Сегодня-завтра выйдет фоторепортаж о там, как гадали в этом году: в хате, в темноте, со свечами. А еще гадала цыганка на улице.

Аляксей Абрамчук: Вельмі шмат было гэтых варожбаў. Што хацелі ў першую чаргу даведацца: ці выйдзе дзяўчына замуж у гэтым годзе, які будзе жаніх, адкуль ён з’явіцца, характэр яго - на гэта асноўныя варожбы і былі накіраваныя.  Варажылі насамрэч не толькі дзяўчыны, маглі і хлопцы. Папулярная была варажба с рэчамі: цот-няцот рэчаў нейкіх.  У павеце дровы захоўваюцца. Узялі дровы ў рукі і лічаць, калі цот - то выйдзе замуж у гэтым годзе, калі няцот - то не. Можна і з зернем так рабіць. 

Пра тое, які будзе жаніх , ёсць папулярная варажба з шапкамі. Бралі некалькі шапак і некалькі рэчаў: пярсценак, шчотку, грошы і ляльку. Дзяўчына выбірала, і кожная рэч нешта сімвалізавала. Напрыклад, пярсцёнак, што выйдзе замуж, грошы, што  будзе багаты жаніх. Вось лялька - гэта ўжо было нядобра: лічылася, што зацяжарыць да шлюбу. У хлопцаў былi падобныя, таксама маглi рабiць цот-няцот, но iх больш напэўна хвалявала, куды ехаць сватацца, таму што  пасля Каляд можна было сватацца, да Каляд увогуле нельга. Напрыклад, маглi паставiць ката на скрыжаваннi дарог, i куды ён пойдзе, туды i трэба ехаць сватацца. Калi ў цябе на прыкмеце некалькi дзяўчын, кот дапаможа выбраць.

Ці правільна я разумею, што калі пачатак Каляд адлічваюць ад Божага Нараджэння, а скончваюцца яны Хрышчэннем, то на Беларусі гэты перыяд складае амаль 4 тыдні, з улікам каталіцкіх і праваслаўных святаў?

Вольга (Мiнск):
Аляксей Абрамчук: Калi сплюсаваць каталiцкiя Каляды i праваслаўныя, так i атрымоўваецца, чатыры тыднi. 

Вядучая: А ёсць нейкi ўстаноўлены тэрмiн?

Аляксей Абрамчук: У наш час Каляды прывязаны да Раства Хрыстова, паколькi ў нас ёсць Нараджэнне Хрыстова каталiцкае i праваслаўнае, рознiца ў календарах грыгарыянскiм i юлiанскiм, таму ў нас Каляды каталiцкiя пачынаюцца з 24 на 25 снежня,  i заканчваюцца Святам Аб’яўлення Пана, цi Тры каралi, як у народзе называецца, што адзначаецца 6 студзеня. Потым пачынаецца Раство праваслаўнае з 6 на 7 студзеня i заканчваецца Вадохрышчам да 19 студзеня. Калi каталiкi адзначаюць Каляды, у праваслауных яшчэ iзде пост 6 тыдняў.

Каталiкi таксама рабiлi абыходы, асаблiва на Тры каралi, людзi арпаналiся ў трох каралёу, апраналi блiскучыя шапкi, быў з iмi таксама вобраз Анела i Смерць. Яны хадзiлi калядаваць, нягледзячы на тое, што ў праваслаўных пост, заходзiлi і да iх. Праваслаўныя таксама маглi заходзiць да католiкаў. 

Евгений Микула: На празднике Трех королей в нашем музее мы к королям добавили еще Ангел и Черта. 

Хотим всей семьёй в эти выходные посетить ваш музей. Скажите, запланированы ли какие-нибудь тематические гуляния или экскурсии? Будет ли что-то интересное для детей (5 и 10 лет)?

Марина (Бобруйск):
Евгений Микула: Будут обычные экскурсии. Есть тематические, и, скажем так, интерактивные. Т.е если есть желание, интерактивные экскурсии нужно заказывать заранее, потому что сотрудникам необходимо подготовиться. А тематические  - по секторам. Плюс у нас есть экскурсия (мы практикуем ее в цикле "Совершенно секретно", и она может быть и в обычные дни), это экскурсия по мельницам. У нас три мельницы: шатрового, козлового стиля и "пальтрак". Если попадете на  "Совершенно секретно",  то еще услышите лекцию-презентацию о мельницах в период НЭПа или до революции. Для детей подойдут интерактивные экскурсии "Пшеничный колосок", "Вандроўка ў мiнулае" и т.д. Стоит зайти на сайт, изучить прейскурант и все узнать. 

С чем связана традиция лепить зимой снеговика? Была ли такая забава у наших предков?

Александра (Минск):
Аляксей Абрамчук:  Я мяркую, што была, але насамрэч у энтаграфiчнай лiтаратуры я, напрыклад,  не сутыкаўся з тым, каб там як-небудзь гэта было апiсана. Абявязкова лепяць снегавікоў. А з чым звязана? Снег. З яго можна нешта зрабіць.

А что нельзя ни в коем случае делать вовремя колядного периода? И на какие приметы надо обращать внимание?

Маргарита (Мозырь):
Аляксей Абрамчук: Самая галоўная забарона на Каляды - гэта працаваць. У святочныя дні два тыдні працаваць забаранялася ўвогуле. Асабліва датычылася першых трох дзён і вечароў Калядаў. Увечары ўвогуле нічога нельга было рабіць. Рабілі толькі тую працу, якую нельга адмяніць: гатавалі ежу, кармілі хатніх жывёл. Асабліва што звязана з ткацтвам і прадзеннем, гэта ўсё адкладалася. Усё, што звязана з цэласнасцю прадметаў, там секчы дровы сякерай і іншае. Каляды для таго, каб весяліцца, адпачываць. Працаваць трэба да і пасля Каляд. Нельга было жаніцца на Каляды. Было шмат усялікіх гульняў для моладзі, падчас якіх яны абіралі сабе пару. Пасля Каляд, пасля Вадохрышча можна было ехаць і сватацца. 

Прыкмет шмат, асабліва звязаных з надвор'ем. Напярэдадні Раства, на Новы год, на Вадохрышча імкнуліся сачыць за надвор'ем. Ёсць снег ці няма, адкуль вецер,  гэта ўсё прадказвала нешта. І такая прыкмета, якая і зараз існуе, - як сустрэнеш, так і правядзеш -  таксама была. На Новы год усё павінна быць добра: стол багаты, за сталом не сварыцца. Было шмат прыкмет. Пералічыць іх часу не хопіць.

Здравствуйте! Очень нравится мне музей в Строчицах. Недалеко от Минска и весьма интерактивно. Подскажите, запланированы ли на этот год у вас большие фестивали, чтобы можно было с палаткой приехать, целый день провести?

Ирина (Брест):
Евгений Микула: В нашем музее проходит три крупных фестиваля. "Эпоха рыцарства" (в конце мая-начале июня). Рыцари разбивают свой аутентичный лагерь  - шатры средневековые, одежда соответствующая. В этом году появились первые "нерыцари", они жили отдельно. Их пускают в лагерь только походить и посмотреть. 

Довольно  многолюдно у нас на "Купальском коле". В прошлом году мы его впервые проводили, он был трехдневный. В этом году запланирован на 20-е числа июня. 

Третий фестиваль - реконструкция событий Первой мировой войны. В прошлом году, у нас  был  лагерь для русских и немецких солдат, они выставляли свои палатки. И такая картина: ночью около костра наши солдаты в шинелях, немецкие в своем обмундировании, в касках, друг с другом общаются, и русский офицер, дергая немца за пуговицу, говорит: "У тебя пуговица не 1914 года, а у меня 1914". На самом деле, в лагерях реконструкторов было большое количество предметов аутентичных. Известный в нашей стране историк Бондаренко, который последнюю монография по генералам Первой мировой войны написал, проводил обход наших локаций. На немецкой площадке были кофейники 1914 года, они делали в них себе кофе. Был оригинальный граммофон, датированный 1914-1917 годами. Когда я попросил топор (надо было установить подпорки под автобус, где размещалась аппаратура), мне его выдали, но предупредили, что топор 1915 года. Кстати, он отлично работал.

Такое же тематическое мероприятие проведем и в этом году в начале сентября, перед Днем города. Следите за информацией на нашем сайте.

Я так разумею, што традыцыйны Шчодры вечар у наш час супадае з святкаваннем Старага Новага года. А на самой справе, гэта якое свята? І як і калі тады нашы продкі святкавалі звычайны Новы год?

Настасся (Лiда):
Аляксей Абрамчук: Справа ў тым, што стары Новы год - гэта такое сучаснае паняцце. Для нашых продкаў гэта проста быў Новы год. Таму, што Шчодры вечар, напярэдадні Новага года. Грыгарыянскі каляндар увялі на нашых землях у 1918 годзе бальшавікі. Да гэтага з 1901 года ў складзе Расійскай імперыі мы карысталіся юліянскім календаром. Яго розніца з грыгарыянскім 13 дзён. І гэта ў Расійскай імперыі быў афіційны Новы год. Вось ён ішоў пасля Шчодрага вечара. Католікі карысталіся грыгарыянскім календаром. І Новы год - гэта не такое было вялікае свята. Галоўнае - гэта Каляды, Раство. Было яшчэ такое свята Васілле, якое супадала з Новым годам. Перад Новым годам і Вадохрышчам  - вось гэта тры куцці. Тры рытуальныя трапезы - гэта было важным.

Ведет ли музей какую-нибудь научно-иследовательскую деятельность? Или только образованием и популяризацией занимаетесь? Возможно, поделитесь информацией, когда будет полностью по регионам экспозиция представлена и не планируете ли ввести в экскурсии какой-нибудь транспорт (может быть с приставкой эко-), а то территория большая, обойти не успеешь?

Андрей (Минск):
Евгений Микула: Я специально принес в студию каталоги, которые мы издаем по случаю проведению тех или иных выставок. Обычно мы планируем 4-5 выставок в год. Среди них два каталога, над которыми мы работали совместно с нашим музеем-побратимом из Польши - музеем сельского хозяйства Подляшского воеводства. У них очень интересная коллекция: есть локомобили - 12 или 13 единиц. Для сравнения, у нас в стране нет ни одного. Сохранился только дизельный двигатель варшавской фирмы в музее Заславля. Благодаря полякам мы издали совместный каталог одной из выставок.

И вот последний каталог "Белорусский народный костюм" издан собственными силами. В нем мы отразили все регионы Беларуси, в которых были представлены белорусские народные строи. 

Ведущая: А каталоги можно где-то приобрести?

Евгений Микула: Нет. Но те, кто приходят на открытие выставки и в первый день ее работы, получают их бесплатно. В этом году мы совместно с поляками проведем выставку  "Крестьянский быт Подляшского воеводства". Экспозиция в течение года будет размещена у нас в Беларуси. Но вопрос издания каталога под нашу выставку мы еще обсуждали.

Также на базе нашего музея проводятся конференции, и, соответственно, мы издаем сборники, которые можно найти в библиотеках страны. В них собраны материалы, связанные с охраной памятников, исследованием тех или иных коллекций. Наши сотрудники участвуют в международных научных конференциях, у нас налажены связи с  музеем аналогичного профиля в Костроме. Про контакты с Польшей я уже упоминал. В прошлом году на культурном форуме в Санкт-Петербурге было подписано большое соглашение-меморандум с музеем "Кижи" (это музей в Карелии под открытым небом). И, я думаю, что это направление мы будем и дальше развивать.

У наших предков было много обычаев на период Коляд? Я вот прочитала в интернете, что, как и на Масленицу, могли жечь чучело, устраивали посевалки. Так ли это?

Евгения (Лида):
Аляксей Абрамчук: Было такое ў  Бярэзінскім раёне. Быў такі абрад - цягнуць каляду да дуба. І вось там каляда была ў выглядзе пудзіла саламянага. Нават больш сноп нагадвала. Яго падымалі і таксама спальвалі.  Але гэта ў асобнай вёсцы - такі мікралакальны звычай.  

А ці ёсць які-небудзь музычны зборнік калядных песень? Як нашы продкі іх выдумывалі, ці яны ужо былі з даўніх часоў? Ці маюць яны нейкі магічны сэнс?

Ян (Мiнск):
Аляксей Абрамчук: Гэта вусная народная творчасць. Аўтара вызначыць проста немагчыма. Гэтым песням невядома колькі соцень гадоў. Яны перадаваліся з пакалення ў пакаленне. Калі фалькларысты вывучаюць гэтыя тэксты, то   кожнае слова  - здагадка - хто гэта такі. Ці быў магічны сэнс? Безумоўна. Для гэтага іх і рабілі. 

Як вы лічыце ці можа ведаеце, чаму нашы продкі асаблівым чынам ставіліся да Каляд і чаму так любілі гэты святочны перыяд?  

Глеб (Барысаў):
Аляксей Абрамчук:  Я казаў, што гэта вельмі значны перыяд. Калі ты добра адзначыш Каляды - у цябе ўсё ў наступным годзе будзе добра. Калі ты аддасі дары калядоўшчыкам, калі будзеш усё правільна рабіць, то здабудзеш дабрабыт: прыплод жывёлы, ураджай і гэтак далей. Таму стараліся адзначыць як трэба. Гэта быў такі  час, калі можна  было весяліцца: хадзіць у госці, гуляць,   адпачываць. Таму і ставіліся добра. Людзі шчыра верылі, што калі вось так рабіць, то ў наступным годзе будзе ўсё добра. 

Евгений Микула: Для меня в Колядах присутствует ощущение определенной карнавальности, что близко Европе. И мы шли тем же путем, но на нашей почве. И эта карнавальность  у нас присутствует в Колядах, Масленице, Купалье. Что особенно интересно для иностранцев.  Когда к нам на Купалье приезжали представители ПА ОБСЕ, они говорили, что это архаика, и мы должны ее сохранять.  

Архив online