10 ліпеня 1994 года быў абраны першы Прэзідэнт краіны - Аляксандр Лукашэнка. Беларусы прагаласавалі за суверэнную палітыку і незалежнасць. Цэлая эпоха ў палітыцы, эканоміцы і развіцці грамадства.
Яе межы ўспомніў Андрэй Крывашэеў.
Першыя прэзідэнцкія - ключавы выбар у найноўшай гісторыі. З яго адлічваем не дэкларатыўна-папяровую або горш віскулёўскую, а рэальную незалежнасць. За яе галасавала ўся краіна. Ужо дасведчаны Прэзідэнт сфармулюе сваё крэда так.
Вясной-летам 1994-га ў гонцы тры фаварыты і тры варыянты гісторыі. Наменклатурны - Вячаслаў Кебіч. Нацыяналіст - Зянон Пазняк ад БНФ, тады гэта яшчэ сіла. І Аляксандр Лукашэнка - дэпутат, з народа, без партыі і адміністрацыйнага рэсурсу. Сёння гавораць - прабеларускі кандыдат, тады прасцей - свой.
Як паверылі маладому Лукашэнку? - дагэтуль пытанне. Каб зразумець, вяртаемся ў раннія 90-ыя. Гэты час рамантыкаў і эйфарыі. Яе хапае на год, пакуль ёсць савецкі запас. 93-ці - першы год пустых прылаўкаў і масавых пратэстаў. Сімвалы таго часу - купоны на макароны і гарэлку, чэргі, гадавыя затрымкі зарплат і бясконцы серыял у Вярхоўным Савеце.
Дэпутаты лаюць Кебіча, дырэктарат мроіць прыватызацыяй, спынены амаль усе цэхі БелАЗа, МАЗа і МТЗ. За сярэднюю зарплату 8 долараў у спекулянтаў на Камароўцы можна купіць 6 батонаў Доктарскай.
Народная бяда 90-ых - цэны. Людзі вучаць заморскае - галапіруючая інфляцыя. У 94-ым - 30% за месяц. За год цэны растуць у 20 разоў! За зарплату ўрача ў студзені - у снежні можна купіць баханку хлеба. Гэтага развалу людзі не прабачаюць Кебічу. БНФ губіць сябе сам. Жорсткія антырускія і антыпольскія лозунгі - падобна заклікам да грамадзянскай вайны.
Не жадаючы жыць на чамаданах, здымаць ордэны Перамогі, губіць вёску і падпарадкоўвацца нузлодзеям-прыхвацізатарам, народ галасуе за Лукашэнку.
Першая слабасць пасля перамогі - чыноўнікі. Ранейшыя - выканаўцы без ініцыятывы, новыя - папулісты без вопыту. Вертыкаль улады ўзводзяць з нуля. У выніку феномен - т.зв. апазіцыя. Гэта калі ля руля партый не генералы, а палітычныя дэзертыры. Спачатку згасае пратэстная вуліца, потым дробняцца і ўпадаюць у спячку партыі. Іх раскансервуюць двойчы: у 2006-ым, каб мерзнуць на плошчы і 2010-ым - граміць Дом урада. У бягучым 14-ым назад у спячку ідуць пад банарам Бандэры.
У гэтай чахардзе і мінус, і плюс 20-годдзя. Мінус - няма глянцавай партыйнай вокладкі, партыям вераць на ўзроўні хібнасці. Плюс - маналітнасць у палітыцы дае шанец эканоміцы.
Другая слабасць маладога суверэнітэту - карупцыя. Разруха ў галовах і эканоміцы плодзіць татальны бартар, хабары і адкаты. Паражоны ўвесь арганізм улады ад загадчыка гаспадаркі да парламента. Чысціць пачынаюць зверху.
Яшчэ кіраўнік камісіі Аляксандр Лукашэнка першым называе імёны.
Выхайваць пухліну карупцыі будуць усе наступныя 20 гадоў. Як сцвярджае народная прымаўка - не літуе не чыноў, ні лампасаў. Выкараніць загану цалкам - немагчыма. Але сёння нават у Еўрасаюзе, дзе падсудныя - экс-прэзідэнты і члены каралеўскіх прозвішчаў і рахункі на мільярды, прызнаюць: Беларусь атрымала поспех. Украінская трагедыя пакажа наколькі.
У 94-ым крэдыт даверу і неверагодная працаздольнасць - адзіныя рэсурсы першага Прэзідэнта. Казна пустая, падзенне вытворчасці - 40%, экспарт крыху больш за палову ад савецкага. За валютаносныя прадпрыемствы ідзе літаральная вайна. Яркі прыклад - Беларуськалій.
Чырвонае золата Беларусі чысцяць ад пасрэднікаў, вязуць у СНД, Азію, Афрыку, Лацінскую Амерыку і нават Германію, дзе ёсць сваё. Нават у крызіс адкрываюць новыя шахты і вытворчасці. Нарэшце, абараняюць ад рэйдараў, не саступаючы ні ёты нацыянальнага набытку.
Бой за экспарцёраў - гэта бой за суверэнітэт. У 94-ым увесь наш экспарт каштуе менш за тры мільярды. Сёння столькі прадаем за 2 тыдні. Тады ў партнёрах 70 краін і тыя блізкія рынкі. Сёння адзін БМЗ прадае на 110-ці.
Экспарт захавае незалежнасць мінімум двойчы ў 96-ым валютную, і 3 гады назад - на першай хвалі крызісу. На мяжы тысячагоддзя Беларусь становіцца першай постсавецкай краінай, якая перасягнула планку савецкай эпохі ў прамысловасці і сельскай гаспадарцы.
У пачатку 90-ых словы аграрый і калгас - лаянкі. АПК называюць чорнай дзюркай эканомікі, прапаноўваюць адрэзаць ад бюджэту - фактычна пахаваць. Вёска раздушана перабудовай, гараджане масава асвойваюць дачнае рамяство, каб карміць сем'і. Прадуктаў харчавання ў магазінах не хапае настолькі, што дзіцячае харчаванне мяняюць на БелАЗы і Гарызонты па бартары.
Прэзідэнт едзе ў палі і на фермы. Інтэлігенцыя бурчыць - не яго гэта справа селектары і камбайны, яму б у белым каўнерыку ды на прыёмах.
На шчасце, Лукашэнка вырашае сам. Кошт рашэння - свая поўная лінейка сельгастэхнікі, аграгарадкі, новая малочная індустрыя, лепшы прадуктовы кошык - ядзім сваё экалагічнае і экспарт сусветнага дэфіцыту - харчавання на 5 з лішнім мільярдаў долараў.
Значыць, кожны дзясяты долар для краіны зарабляе адроджаная правінцыя.
Трэці інгрэдыент першай прэзідэнцкай праграмы яшчэ 96-га! года - жыллё. У 95-ым - будаўнічая індустрыя на дні, падзенне ў тры разы ад савецкага ўзроўню. Лекамі становяцца дзяржзаказ, льготнае крэдытаванне і кватэры для шматдзетных. Сталіца ўпэўнена крочыць за кальцавую і расце гарадамі-спадарожнікамі.
Новы воблік Беларусі замацоўваюць вакзал і Нацыянальная бібліятэка, лядовыя арэны, гаспадыні чэмпіянату свету і траса на Магілёў, не горшая за алімпійскую. А яшчэ Палацы Радзівілаў і новыя станцыі метро. З вясны 13-га прыцэльна ліквідуюцца гарадскія стрэмкі - доўгабуды, а кошт сацыяльнага метра прывязаны да сярэдняй зарплаты. Беларуская ціхая будаўнічая рэвалюцыя выходзіць на экспарт мікрараёнамі ў Расіі і гарадамі ў Лацінскай Амерыцы, заводамі ў Сярэдняй Азіі і нашым, але па-еўрапейску значным праектам атамнай станцыі.
З гадамі ў прыярытэты дададуць інвестыцыі і мадэрнізацыю, але без першых трох: экспарт, жыллё, харчаванне не было б праекта Дзяржава для народа, а магчыма, і самой дзяржавы.
Дзяржава, галоўная каштоўнасць якой, без пафасу - гэта чалавек, яго здароўе, дабрабыт, бяспека і ўпэўненасць у заўтрашнім дні. Сухія лічбы не перадаюць лёсы людзей, але і яны паказальныя. За 20 гадоў у сярэднім беларусы сталі жыць на 3 гады даўжэй. Дзіцячая смяротнасць скарацілася ў 4 разы. А колькасць абортаў - у 7. Чым лепш вымераць поспех дзяржавы, як ні самім жыццём?
З 96-га Беларусь спыняе працэс савецкага паўраспаду. Ад СНД і супольнасці з Расіяй да саюзнай інтэграцыі. Вянок, закладзены ў Мінску і падпісаны ў Маскве, - праект Еўразійскай тройкі. Паралельна мацнее знешняя дуга сяброў Беларусі. Стратэгічна яшчэ ў 90-ых - суседзі, Кітай і Індыя, у нулявых - уся Азія, Персідскі заліў і Лацінская Амерыка - у новым дзесяцігоддзі - Афрыка і Аўстралія.
З 96-га Беларусь, першая ў свеце краіна добраахвотна і без умоў, якая адмовілася ад ядзернай зброі. Наўзамен атрымліваем гарантыі палітычнага суверэнітэту. Гаранты будуць верныя літары і духу абяцанняў усяго два гады. Ужо з 98-га замест дыялогу - умяшанне, ціск і санкцыі, як вынік - расчараванне ў сяброўстве з Еўрасаюзам. Мы суседзі, з прыбалтамі і палякамі - зусім сваякі, але маятнік у палітыцы (ад адлігі да замаразкаў) пампуецца ў сваім паралельным свеце.
Да паловы тавараабароту, інвестыцыі, бяспека меж - 2 дзесяцігоддзі ў адносінах працуе ўсё, акрамя палітэса. З сярэдзіны 13-га новы віток узаемнасці з ЕС і ЗША, палітолагі стукаюць па дрэве - не ўрачы б.
За 2 дзесяцігоддзі суверэннай палітыкі стаў мацнейшым нацыянальны гонар. Сімвалы краіны атрымалі сапраўдны сакральны сэнс. Па-першае, такія паняцці як: двухмоўе, талерантнасць і канфесійны мір, сталі нормай, а можа, і асаблівасцю. Па-другое, шматвектарнасць і міралюбнасць - гэта тое, пра што ўспамінаюць, гаворачы аб Беларусі. А яшчэ гістарычная памяць. Апошнюю падмацоўваюць новы музей Вялікай Перамогі і мадэрнізацыя арміі - Незалежнасць (як і добра) павінна быць з кулакамі.
20 гадоў - гэта незавершаная эпоха для беларусаў, якія будавалі яе сваімі рукамі. А для падручнікаў гісторыі - недапісаны кіраўнік, хай з кляксамі і памылкамі, але цвёрдым почыркам. Прабегшы вачамі радка сёння - заўтра працягнем пісаць Незалежную Беларусь. І дзякуючы двум дзесяцігоддзям, якія прайшлі, ужо не так як у 94-ым - не з чыстага ліста.














