Пра пошукі вырашэнняў праблем у глабальнай бяспецы гаварылі на форуме "Мінскі дыялог"

8 Кастрычніка 2019

Пагрозы міру і пошук вырашэнняў праблем у глабальнай бяспецы - сёння гэтыя тэмы гучалі ў Мінску. Міжнародная канферэнцыя, дзе абмяркоўваліся выклікі нашага часу, сабрала прадстаўнічых гасцей. Другі раз форум арганізаваны экспертнай ініцыятывай "Мінскі дыялог". Актуальнасць тэмы ды і сама мінская пляцоўка спрыяюць адкрытай гутарцы. Летась на сустрэчу да нас прыехала паўтысячы ўдзельнікаў з 59 дзяржаў. Зараз мы бачым: цікавасць да тэматыкі расце, гэтым разам ужо 700 яркіх палітыкаў, дыпламатаў, кіраўнікоў і аналітыкаў і 61 краіна. І ўжо гэты факт гаворыць, наколькі запатрабаваная сёння спакойная і канструктыўная платформа для дыялогу, на якой эмацыйна, але дзейсна могуць гаварыць і АДКБ, і НАТА, наш Еўразійскі саюз і саюз суседзяў - Еўрапейскі, Грузія і Расія, ЗША і Кітай. А сёлета ў міжнароднай канферэнцыі ўдзельнічаюць і прадстаўнікі Індыі. У дыскусію сёння ўступіў і Прэзідэнт Беларусі. Ён падзяліўся з удзельнікамі сваім поглядам на еўрапейскія і сусветныя разломы і нават інсайдам са свежых перамоў з украінскім калегам.

У прамове Кіраўніка дзяржавы часцей за іншыя гучала слова "бяспека". І толькі пасля гэтага "Еўропа", "Украіна", "канфлікт", "праблемы". Ну, і, вядома, на вуснах час ад часу былі словы "Мінск" і "мір". Выступленне і адказы Аляксандра Лукашэнкі ўжо традыцыйна для такіх фарматаў былі яркімі і вельмі шчырымі. Знешнепалітычная пазіцыя Беларусі фармулюецца так: Еўропа - гэта наш дом. І мы ў адказе за бяспеку. Мы гатовыя зрабіць першы крок ад прорвы канфлікту без папярэдніх умоў. А ці гатовыя саюзнікі і партнёры?

І чым скончыўся чарговы раўнд "Мінскага дыялога", ведае наш палітычны аглядальнік Андрэй Крывашэеў.

Парадак дня другога "Мінскага дыялога" не надта адрозніваецца ад "Дыялога" першага ў беларускай сталіцы. Прычына банальная: ні адзін з ранейшых канфліктаў не тое што не вырашаны, нават не ўзгоднены на экспертным узроўні. Плюс усяго за год дадаліся новыя пагрозы: крах Дагавора аб ракетах сярэдняй і меншай далёкасці, гіганцкія ваенныя манеўры, новая зброя ў руках тэрарыстаў і мілітарызацыя басейнаў Чорнага мора і Балтыкі. Самы час пагаварыць шчыра і з прыцэлам на рашэнне. У адваротным выпадку дыскутаваць, магчыма, будуць ужо не палітыкі і эксперты, а, як ва Уладзіміра Маякоўскага, - "ваша слова, таварыш Маўзер". У нашым выпадку слова могуць узяць вайскоўцы і ракеты, ад якіх няма супрацьяддзя.

Сама тэма другога "Дыялога" - адысці ад прорвы - ужо мяркуе, што палітыкі і эксперты бачаць і ўсведамляюць гэтую прорву, гатовыя зрабіць крок назад і наладзіць масты над безданню канфлікту. Год таму такога адчування не было. Спрачаліся гэтак жа эмацыйна, але з адчуваннем не бездані канфлікту, а бездані часу, які нібы ёсць у Еўразіі і свету, каб падумаць. Год прайшоў. І на другі "Мінскі" прыехалі ўжо зусім з іншым настроем.

Дзед Аляксея - Андрэй Грамыка, архітэктар першага вялікага дагавору ў Хельсінкі. Сёлета адзначаем 110 гадоў знакамітага містара "Не". Зрэшты, у сталіцы Фінляндыі ён ад імя савецкай сістэмы сказаў так і пагадзіўся на разрадку ў Еўропе. Гістарычныя фота ўпрыгожвалі сённяшні “Дыялог”. Ідэя Хельсінкі-2, якую прасоўвае Мінск, пакуль на стадыі экспертных дыскусій. Усё больш еўрапейскіх палітыкаў, асабліва з малых і сярэдніх краін, за. Але вось буйныя гульцы не спяшаюцца. Хтосьці раўнуе да яркай ідэі, ЗША на хвалі геапалітычнага эгаізму, Брытаніі - не да ідэй, Брэксіт больш актуальны. Афіцыйны Еўрасаюз маўчыць.

У выступленні, якое адкрывала пленарную сесію, Прэзідэнт Беларусі адзначае галоўны плюс: зацікаўленых у дыялогу ўсё больш, Беларусь гатовая прыняць і выслухаць усіх - быў бы вынік.

Асаблівае месца ў тэзісах Прэзідэнта - разломам па лініях Расія - Захад і ЗША - Кітай. Першыя пагражаюць новай Берлінскай сцяной з ракетамі, нацэленымі адна на адну. Сусветная гандлёвая вайна можа каменя на камені не пакінуць ад больш-менш прыстойнага гандлю і эканомікі, а гэта падмурак міру.

Раскол Расія - НАТА адчуваўся і на канферэнцыі. Былы віцэ-генсак альянсу амерыканец Аляксандр Вершбоу, па сутнасці, абвінаваціў Маскву, што тая бразгае зброяй у Еўропе. Выказаў здагадку, што СНУ перажыве 21-шы год, але ў абноўленым выглядзе: прыйдзецца занесці ў яго гіпергукавую зброю Расіі. Плюс новыя ваенныя тэхналогіі ў Азіі.

Аляксандр Вершбоу, намеснік генеральнага сакратара НАТА (2012-2016 гг.): "Рэальнымі і практычнымі крокамі магло б стаць скарачэнне колькасці ваенных манеўраў у непасрэднай блізкасці ад нашых меж. І пра такія вучэнні неабходна інфармаваць партнёраў загадзя. Трэба скараціць колькасць палётаў ваеннай авіяцыі зблізку меж і ва ўсіх выпадках выкарыстоўваць транспондары, сістэмы распазнання самалётаў".

Словы эксперта, зрэшты, аспрэчваюць анонсы самога НАТА: найбуйнейшыя ў гісторыі вучэнні альянсу каля нашых меж - ужо ва ўсіх навінавых стужках. Прэзідэнт Беларусі рэагуе.

Канфлікт на глебе мілітарызацыі рэгіёна прызнае і расійскі бок. Тут і выхад ЗША з ключавых дагавораў па раззбраенні, і актыўнасць НАТА не толькі на сушы, але і ў басейнах Балтыкі і Чорнага мора. Тут жа няздольнасць закрыць старыя праломы ў Афрыцы і падтрымка новых ужо ў Еўропе. Хоць вось яна адкрытая атмасфера Мінска. Сенатар Аляксей Пушкоў, крытыкуючы НАТА за правал у Афганістане, тут жа дадае: гэта не крытыка - гэта факт, мы ў савецкі час і самі там праваліліся. Добра ўжо тое, што палітыкі слухаюць і чуюць адзін аднаго.

Аляксей Пушкоў, старшыня часовай камісіі Савета Федэрацыі Федэральнага сходу Расіі: "Сёння гаварыць аб агульнаеўрапейскім кансенсусе не выпадае. Кантынент перажывае перыяд палітычнага крызісу. Звязана гэта са складанымі адносінамі паміж Расіяй і ЕС, Расіяй і НАТА. Таму перш чым выпрацоўваць кансенсус, нам трэба выйсці з гэтага крызісу. Сёе-тое для гэтага прадпрымаецца. У прыватнасці, выкананне мінскіх пагадненняў будзе важным крокам у паніжэнні напружанасці, нават сам факт, калі аб'явілі аб блізкай сустрэчы "нармандскай чацвёркі", ужо прывёў да некаторага паніжэння той напружанасці, якая досыць моцна адчуваецца. На мой погляд, трэба аднаўляць, але не фармальны, як нам прапаноўваюць, а сур'ёзны дыялог паміж Расіяй і НАТА. І такія канферэнцыі, як у Мінску, я думаю, будуць гэтаму спрыяць".

Беларусь у гэтым сэнсе ва ўнікальным становішчы. Галоўны ваенна-палітычны саюзнік Расіі, у Масквы ў свеце проста няма больш блізкага. Пры гэтым прамыя і празрыстыя дамовы з краінамі-членамі НАТА і тымі, хто ў альянс імкнецца. Экс-прэзідэнт Грузіі на канферэнцыі без недагаворванняў падтрымлівае тэзіс Аляксандра Лукашэнкі - Еўропе патрэбна гісторыя поспеху? Паглядзіце, які прагрэс дэманструюць Мінск і Тбілісі. Важна проста правільна распарадзіцца такім актывам, як беларуская прыстойнасць і шматвектарнасць. Яшчэ адну гісторыю калі не поспеху, то мінімізацыі страт Беларусь прапануе па ракетах сярэдняй і меншай далёкасці. Спачатку дэкларацыя аб неразмяшчэнні на сваёй тэрыторыі. Рамачны дакумент гатовыя падрыхтаваць, была б палітычная воля ў звышдзяржаў яму не перашкаджаць.

На цяперашнім "Мінскам дыялогу" ярка і вельмі адкрыта прагучала пазіцыя з Балканскага паўвострава. Экс-прэзідэнт Харватыі апісаў цяперашні стан спраў як хваробу, дзе магчыма і рэмісія, і смяротна небяспечны крызіс. Шмат у чым пад уражаннем ад гэтай яркай метафары пазней пройдзе сустрэча сам-насам з Прэзідэнтам Беларусі, прычым у асноўным без камер. Наўрад ці хтосьці чакаў ад Заграба, першага асколка Югаславіі і ўжо дзесяцігоддзе члена НАТА, такіх дакладных ацэнак. Тым гучна яны прагучалі ў Мінску. Гэта важна, падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка на сустрэчы, важна чуць халодны і цвярозы аналіз у сэрцы гарачых Балкан.

У дыялогу ўспаміналі не толькі гісторыю. Хоць будзь сёння Югаславія на палітычнай карце, і не спатыкніся міжнароднае права аб гэты прэцэдэнт, наўрад ці здарылася б серыя каляровых пераваротаў у Еўразіі, вайна ў Грузіі і канфлікт на Данбасе. Сцяпан Месіч запэўніў: ад скальпеля гісторыі не сысці, але здароўе Еўропы заўтра ўсё яшчэ ў нашых руках. Аб яго аднаўленні ў рэгіянальным і сусветным разрэзе як раз і гаварылі прэзідэнты без прэсы.

Вельмі асцярожна ў фармаце дыскусіі прагучала пазіцыя Еўрапейскага саюза. Некалі кіраўнік дыпламатыі ЕС баранеса Кэтрын Эштан, з аднаго боку, абараняла місію АБСЕ ва Украіне, з другога - прызналася, што як падданай Кароны складана каменціраваць пазіцыю Бруселя. Мабыць, самае яркае са звароту чыталася так: давайце вернем давер да нашых палітыкаў. Магчыма, мелася на ўвазе Украіна, дзе на мінскія пагадненні спрабуюць нанізаць параўнальна новую формулу Штайнмаера. Скепсіс Беларусі зразумелы і апраўданы. Мы з Украінай суседзі, і гэта да нас бежанцы і зброя, пакуль Еўропа пераважна адмоўчваецца.

Тэма Украіны аказалася настолькі вострай, што яе зноў узнялі ў фармаце дыскусіі. Пытанне шматбаковае - ад пазіцыі малых краін у гульні звышдзяржаў да асабістых ацэнак Зяленскага пасля першых асабістых і вялікіх перамоў у Жытоміры. Мы, вядома, спыталі экспертаў найперш з Украіны, наколькі рэальны рэнесанс ад Кіева да Данбаса. Адказ стрыманы: гэта толькі шанец. Палітычная воля патрэбна, як у Беларусі.

Уладзімір Фясенка, кіраўнік праўлення Цэнтра прыкладных палітычных даследаванняў "Пента" (Украіна): "Паколькі Мінск ужо традыцыйна выкарыстоўваецца як лакацыя для перамоў па гэтых канфліктах, то лагічна абмяркоўваць праблемы еўрапейскай бяспекі ў больш шырокім фармаце. І з гэтага пункта погляду сама ініцыятыва Мінска па такім шырокім агульнаеўрапейскім дыялогу па пытаннях бяспекі вельмі актуальная. І думаю, яна мае пэўныя шанцы на поспех. Але зноў няма ніякіх гарантый. Зараз няма гатоўнасці да вялікай рамачнай дамовы, але ёсць шанец, і гэты шанец трэба паспрабаваць выкарыстаць".


Другі "Мінскі дыялог" і беларускія ініцыятывы ад Хельсінкі-2 і Данбаса да лічбавага пояса добрасуседства, вядома, не догма. Хутчэй, прэамбула да пакуль усё яшчэ магчымай агульнай гісторыі поспеху ў межах нашага кантынента і за яго межамі.