12 красавіка ўвесь свет адзначае юбілей першага палёту чалавека ў космас

12 апреля 2016

Роўна 55 гадоў таму Юрый Гагарын на караблі "Усход" здзейсніў віток вакол Зямлі. Давайце ўспомнім, як гэта было.

Дарэчы, вось гэты палёт доўжыўся 108 хвілін і адкрыў новую эру засваення космасу. Гэта было больш як паўстагоддзя таму, і з тых часоў, як прагучала ўжо легендарнае "Паехалі!", 12 красавіка стаў Днём касманаўтыкі. Шматлікія гады ўся інфармацыя аб першым палёце чалавека ў космас падавалася пад грыфам "Сакрэтна". Але з часам дакументы сталі паступова адкрывацца. Наш карэспандэнт у Маскве Дар'я Белавусава-Пятроўская правяла ўласнае расследаванне і высветліла - чаму з першым палётам чалавека ў космас звязваюць і беларускія імёны, а таксама хто аўтар містычнага партрэта Юрыя Гагарына? І чаму чалавек, якому пакарыўся космас, доўгі час не ездзіў за рулём аўтамабіля. Цікавыя факты прама зараз.

Музей касманаўтыкі ў Маскве - адзін з самых буйных навукова-тэхнічных музеяў у свеце. Быў заснаваны ў 1981 годзе і тады меў толькі гэту залу. Тут усе экспанаты з прыстаўкай "першы". Першы спадарожнік Зямлі, першы скафандр, першыя апараты па вывучэнні Месяца і Сонечнай сістэмы і, вядома, першы касманаўт.

Менавіта ён, Юрый Гагарын, роўна 55 гадоў таму даказаў усяму свету, што магчымасці чалавека бязмежныя. Ён стаў першым, каму пакарыўся космас. Палёт доўжыўся ўсяго 108 хвілін, але гэты час не толькі паклаў пачатак росквіту касмічнай эры, ён натхніў сотні тысяч савецкіх хлапчукоў. Адзін з іх Аляксандр Лавейкін. Гэта сёння ён лётчык-касманаўт СССР, Герой Савецкага Саюза. А тады, 55 гадоў таму, вучань трэцяга класа, які паверыў у мару.

Аляксандр Лавейкін, лётчык-касманаўт СССР, Герой Савецкага Саюза: "Ішоў у школу, і тут па радыё вельмі гучна голас Левітана аб тым, што ў космасе знаходзіцца карабель-спадарожнік з чалавекам на борце. Я як раз праходзіў паблізу ад таго месца, дзе збіраліся лётчыкі перад вылетам. І калі паведамілі аб палёце Гагарына, яны сталі крычаць і падкідаць у паветра шлемафоны свае! І скакаў і радаваўся разам з імі я! І тады маленькая думка зарадзілася, а ці не паспрабаваць?".

Падрыхтоўка палёту чалавека ў космас была строга засакрэчаная. І вось сёння, праз 55 гадоў, адкрываюцца новыя факты. Напрыклад, над рухавіком унутранага згарання, які падняў у неба касмічны карабель "Узыход", працаваў беларускі канструктар Сямён Козберг. Ён вучыўся ў слуцкай гімназіі № 1. Таму сёння тут усе ўрокі прысвечаныя касманаўтыцы.

Палёт Гагарына выклікаў весялосць ва ўсім свеце. Масквічы выйшлі на вуліцы, запоўнілі Красную плошчу, усміхаліся, неслі самаробныя плакаты: "Усе ў космас!". Аб ім пісалі, здымалі тэлефільмы, яго вобраз увекавечвалі ў скульптуры, жывапісе і графіцы. Але існуе малавядомая і амаль містычная гісторыя карціны мастака Грышына.

Таццяна Калугіна, загадчыца аддзела навукова-выставачнай дзейнасці музея касманаўтыкі: "За некаторы час да палёту Гагарына ў космас да мастака звярнуліся карэспандэнты газеты "Праўда". І сказалі па сакрэце, што хутка адбудзецца важная падзея - палёт чалавека ў космас. Яны папрасілі намаляваць касманаўта, і мастак намаляваў і перадаў у газету. І калі адбыўся палёт Юрыя Гагарына, і ўвесь свет убачыў гэтую адкрытую ўсмешку простага смаленскага хлопца, то супрацоўнікі газеты дасталі гэты малюнак і былі здзіўленыя падабенствам. І яны спыталі ў мастака: "А калі вы пазнаёміліся? Чаму вы ад нас утойвалі?". А ён адказаў: "Мне гэты вобраз прысніўся".

60-я гады сталі не толькі развіццём эры касманаўтыкі, але і аўтамабілебудавання. Тады ўрад падарыў Юрыю Гагарыну папулярную ў той час 21-ю "Волгу". Але мала хто ведае, што да гэтага аўтамабіля першы ў свеце касманаўт быў вымушаны ездзіць толькі з вадзіцелем.

Пасля Юрыя Гагарына ў космасе пабывалі больш як 550 чалавек. Толькі ў складзе савецкіх і расійскіх экспедыцый - 120 касманаўтаў. З іх 3 беларусы. Пётр Клімук, Уладзімір Кавалёнак і Алег Навіцкі. І хочацца верыць, што цікавасць да космасу прачнецца з новай сілай і сучасныя хлапчукі зноў пачнуць марыць аб палётах да зорак.