Музей старажытнай беларускай культуры Нацыянальнай акадэміі навук існуе 40 гадоў

24 января 2014

Ёсць у Акадэміі навук яшчэ адна сфера дзейнасці. Не так часта мы гаворым пра яе. Тым не менш сфера ледзь ці не сакральная. Слуцкія паясы, традыцыйныя касцюмы продкаў, помнікі культуры...



Наш карэспандэнт Алена Борматава сёння ўбачыла гэтыя шэдэўры ў Музеі старажытнай беларускай культуры Акадэміі навук. Наогул, дзверы музея адчынены для ўсіх. І там ёсць на што паглядзець.



Абраз 18 стагоддзя - помнік сакральнага мастацтва - справа рук рэстаўратараў. Да іх драўляны рарытэт трапіў з больш познім датаваннем - на цэлае стагоддзе. Ранняя выява адкрылася толькі ў працэсе працы. Да таго ж на тыльным боку іконы 19 стагоддзя з'явіўся люстраны адбітак першаснага абразы. Прымаецца рашэнне захаваць усе тры выявы.


Ніхто да гэтага тэхніку адслаення для ікон не прымяняў. Рэстаўратары акадэмічнага музея - першыя ў свеце. Падобную тэхніку выкарыстоўвалі толькі пры адслаенні насценнага жывапісу ў Полацку, каб адкрыць фрэскі часоў Ефрасінні. Спецыяльна для захавання і аднаўлення рарытэтаў у музеі напрыканцы мінулага года і быў створаны сектар аховы гісторыка-культурнай спадчыны. А за 40 гадоў існавання ад знішчэння, асабліва ў савецкія часы, з разбураных цэркваў удалося выратаваць больш за 30 тысяч мастацкіх помнікаў - гэта фонды акадэмічнага музея.


Агульная плошча экспазіцыйных залаў акадэмічнага музея - больш за тысячу квадратных метраў. Тут выстаўлена некалькі тысяч экспанатаў з дзясяткаў калекцый, але большая колькасць гістарычных помнікаў усё ж схавана па-за вачыма наведвальнікаў - у запасніках.


Упершыню за гісторыю фонды пакінула кананічнае адзенне каталіцкіх святароў - арнаты. Тканіны славутай ліёнскай мануфактуры, якая ў свой час вырабляла паясы на манер слуцкіх. Дарэчы, пры пашыве арнатаў часта выкарыстоўвалі слуцкія паясы.


Барыс Лазука, дырэктар музея, загадчык аддзела старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі: У нас захоўваліся і захоўваюцца 2 арыгінальныя слуцкія паясы. Адзін слуцкай вытворчасці - мануфактуры слуцкай, а другі слуцкага тыпу, але вытворчасці ліёнскай мануфактуры.


Тут самая вялікая ў краіне калекцыя традыцыйнага беларускага касцюма. Прадстаўлены ўсе рэгіёны. Гэта вынік штогадовых музейных экспедыцый. Мала прывезці адзенне, трэба надаць яму экспазіцыйны выгляд - трапляюць прадметы адзення, якім гадоў сто і болей. Часта з плямамі і дзіркамі.


Марыя Віннікава, старшы навуковы супрацоўнік аддзела старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, кандыдат мастацтвазнаўства:


Ад алею плямы даволі добра выводзяцца гарчыцай. Вось такі незвычайны сродак, можна сказаць, што экалагічна чысты сродак. Мы стараемся ўсё ж не сапсаваць нашы тканіны рознымі хімічнымі сродкамі, таму што яны прапальваюць тканіны, таму што яны могуць зрабіць іншыя плямы, напрыклад, больш светлыя ці больш цёмныя.


Паралельна з аднаўленнем гістарычных прадметаў ідзе і навуковая праца. Бо нават палатно, з якога выткана кашуля, у кожным рэгіёне было рознае і па колеры, і па шчыльнасці. Навукоўцы могуць вызначыць рэгіён, адкуль паходзіць рэч, літаральна дакрануўшыся да яе.