У пятніцу на вялікім мазгавым штурме з удзелам Прэзідэнта разблытвалі гордзіеў вузел жыллёва-камунальных пытанняў краіны. Наўмысна пазбягаючы нават рэзкіх фармулёвак накшталт "рэформа" або "перабудова". Рэспубліканскі семінар быў не аб гэтым.
Мэта Прэзідэнта - узварухнуць і надаць дынамікі ўсёй вертыкалі ўлады, залучанай у сферу ЖКГ. Ачысціць тарыфы, эканоміку і сам падыход да камунальнай справы ад карупцыі, спекуляцый, нядобрасумленнай працы і савецкага - яшчэ бязладнага і не руплівага - падыходу. Успомніце гэтую знакамітую фразу сантэхніка: "цякёць… ну і хай цякёць".
Справядлівасці дзеля - сёння так ужо не кіруемся. Тарыфы чысцілі ўжо двойчы, да 1 студзеня на сцвярджэнне лідара прадставяць ужо 3-і разлік. Паводле трапнага выразу Прэзідэнта, з іх канчаткова "зрэжуць тлушчык" звышпрыбыткаў камунальнікаў, энергетыкаў і вадаканала. Мы ж з вамі не мецэнаты, каб плаціць за абаграванне зямлі і паветра, за вар'яцкія эксперыменты або, насупраць, прадуманыя зладзеяватыя схемы.
Пазіцыя Аляксандра Лукашэнкі адназначная: павышэнне тарыфаў толькі ўслед за ростам даходаў і не вышэй як 5 долараў за год, іншае - толькі па рашэнні Прэзідэнта. А запалохванне насельніцтва стопрацэнтным пакрыццём лідар і зусім назваў антынароднай палітыкай.
Семінар - гэта яшчэ і вучоба. У мінчан паглядзелі і будуць укараняць паўсюдна тры галоўныя навацыі. Першае - канкурэнтныя паслугі. Г. з. права выбіраць, хто ўцепліць фасад або правядзе газ - прыватнік або ЖЭС. У каго больш танна і якасна - той і робіць.
Другое. Параўнальна новая прафесія хаўс-майстра. Раней бы сказалі "залатыя рукі". Сантэхнік, электрык і слесар у адным флаконе. І цечу ўхіліць, і разетку памяняе. Ён і на дзяржаўным падрадзе, і як прыватны майстар. Ён і ў горадзе запатрабаваны, і ў аграгарадку на вагу золата. У Мінску ўжо два каледжы такіх універсальных байцоў з камунальнымі надзвычайнымі здарэннямі рыхтуюць.
Трэцяе - адзіныя дыспетчарскія або, як у сталіцы, кол-цэнтры. Адзін нумар - адно акно. Віртуальнае. Тэлефануй або пакідай заяўку ў Інтэрнэце, а спецыялісты самі знойдуць і вызавуць патрэбнага майстра, самі ж і пракантралююць. У Мінску асабіста мэр правярае выкананне заявак.
Не абышлі на семінары і самыя надзённыя праблемы экалогіі і галіны. Сталічныя сметнікі, яны бачныя нават з космасу. Перапрацоўку, не, не смецця, а другасных адходаў. Цепласеткі і даўгі юрыдычных асоб, азеляненне абочын ключавых трас і больш глабальна - добраўпарадкаванне Беларусі па ўсіх кірунках. Як генеральная ўборка ў кватэры.
Аб тым, як трэба і не трэба гаспадарыць, вялікі матэрыял "Галоўнага эфіру" падрыхтаваў наш палітычны аглядальнік Андрэй Крывашэеў.
Ад рэспубліканскага семінара, нават гэткага маштабнага, навочнага і канкрэтнага, наіўна было чакаць камунальнага шчасця, тым больш, тут і зараз. Так, усю вертыкаль літаральна за руку правялі па лепшых аб'ектах сталічнай ЖКГ, паказаўшы, як трэба гаспадарыць.
Так, да семінара не аднойчы чысцілі нарматывы, тарыфы і саму сістэму. І Прэзідэнт асабіста кантраляваў чысткі.
Так, уключылі зваротную сувязь і палічылі з дакладнасцю да бягучага крана і халоднай батарэі ўсе прэтэнзіі грамадства да жылкамгаса. Напрыклад, паводле статыстыкі зваротаў у адзіны кол-цэнтр Мінска 115.бел, больш за ўсё - 12 649 разоў - паскардзіліся на цёмныя пад'езды. Непрыбранае смецце - утрая радзей, якасць дарог і дарожак сумарна - 8 з паловай тысяч скаргаў. Замыкаюць топ-5 камунальных бедстваў кінутыя асабістыя аўто. Але тут ужо самі сабе галаўны боль. Хоць паркоўкі маглі бы быць больш умяшчальныя.
Мэта семінара - узварухнуць вертыкаль і задаць выразныя і жорсткія арыенціры на найбліжэйшыя 5-7 гадоў. З прыкладных задач, якія тут і зараз, першая - знайсці гаспадара.
Задача № 2 - справядлівы тарыф. Тут дасталася і ўраду, і профільнаму міністру. Прэзідэнт нагадаў: сёлета сумы ў жыроўках раслі ўжо двойчы і вышэй дазволеных 5 долараў. Мала таго, грамадства запалохалі стопрацэнтным пакрыццём, што, па сутнасці, на перспектыву правільна, але без росту даходаў і аднамаментна - здзекаванне і антынародная палітыка.
Хваравітае пытанне - крыжаванае субсідаванне. Прамысловасць плаціць за скідку для насельніцтва. Адмова ад схемы на 40% знізіць кошт энергіі для рэальнага сектара. Гэта канкурэнцыя, новыя рынкі, дзе не праходзілі па цане, працоўныя месцы і зарплаты. Але гэта ж 6-разовы рост тарыфаў, напрыклад, за цяпло. Разавы ўздым - вядома, безразважнасць. З гэтым абсалютна згодны віцэ-прэм'ер Уладзімір Сямашка, які курыруе прамысловасць. Хоць як куратар ён дзвюма рукамі за айчынныя індустрыі.
Безумоўна, у нас і сёння далёка не горшыя суадносіны даходаў і тарыфаў у Еўропе. Не бярэм Расію - там камунальнае бязмежжа прыватных кіраванцаў і свае газ з нафтай без рыначных цэн. А таму аб'ём жыроўкі скача ў дзясяткі разоў ад Масквы да самых да ўскраін. Украіна - асобная гутарка - дачакайцеся расследавання "Галоўнага эфіру". А як на Захадзе? Бо зарплаты ўраўноўваем па іх.
Самыя дарагія тарыфы ў Германіі і Аўстрыі. Вада ў Берліне ў 10 разоў даражэйшая, чым у Мінску, электрычнасць і газ - у 5 разоў. Аўстрыя па блакітным паліве наогул адна з самых дарагіх у Еўропе. 80 еўрацэнтаў за куб, у Беларусі нават пасля павышэнняў толькі 13. Вялікабрытанія, хоць і сабралася пляснуць ЕС-аўскімі дзвярамі, на практыцы самая тыповая па тарыфах у Еўрасаюзе, моцны сярэднячок. Прыкладна ў 4 разы даражэй за беларускую камуналку. Бліжэй за ўсіх да нашых жыровак квітанцыі паўднёвых еўрапейцаў - Іспаніі, Партугаліі і Грэцыі. Усяго ў 2-2,5 раза больш за нашы. Афіны нават трохі выйграюць у нас у кошце вады. Але трэба ўлічыць: цэнтралізаваная падача на радзіме дэмакратыі, хутчэй, выключэнне. Часцей свідравіны і студні, якія домаўласнікі свідруюць самі, цалкам за свой кошт. У нас падобнае - дачна-катэджная экзотыка.
І яшчэ нюанс. У большасці краін свету камуналку плацяць авансам, спісваючы грошы напроста з банкаўскага рахунку. Калі рахунак пусты, то праз 2-3 дні вам адключаць газ, святло, ваду - адным словам, усю цывілізацыю. Калі і гэта не дапаможа, выселяць не задумваючыся.
Вельмі ўважліва Прэзідэнт выслухаў, што зроблена ў айчыннай ЖКГ апошнія гады. Напрыклад, ужо 2 гады, як перайшлі ад выдатковых да нарматыўных цэн. Простай мовай: ёсць норма - замена аднаго метра цепласеткі, скажам, 100 рублёў. Менш - прыбытак падрадчыка, больш - яго страта.
Калі кран не даехаў, брыгада пайшла на іншы аб'ект або раптоўны снег зблытаў планы, упісаць усе гэтыя нечаканыя выдаткі ў канчатковы кошт ужо не выйдзе. Так у камунальнікаў з'явіўся стымул працаваць хутчэй і вытрымліваць якасць, а ў міністэрства адпала неабходнасць сачыць за кожным аб'ектам. У сталіцы дадаткова ўвялі канкурэнцыю прыватніка і дзяржаўнага падраду. Эфект - паніжэнне выдаткаў на трэць.
Пройдземся па поспехах камунальнікаў з калькулятарам і без прыдыхання.
У маштабах краіны эфект усіх навацый такі: эканомія за 2016 год - 266 млн. рублёў, з іх бюджэт выйграў 106 млн. Для параўнання: столькі каштуе новенькая ЦЭЦ, здольная абагрэць палову абласнога цэнтра. Такую нядаўна адкрылі ў Гомелі.
Разам з міністрам лічым далей. За мінулы год паніжэнне спажывання электраэнергіі ў параўнанні з 2010-м - больш як 300 млн. кВт/г (або 20%). Столькі спажываюць за год дзве вобласці - Гродзенская і Магілёўская. Як гавораць, адчуй розніцу. Але перайдзі мы хоць бы на прыбалтыйскія нормы, эфект быў бы ў 1,5 раза большы.
Больш як 50% цепласетак у краіне сёння ў энергаэфектыўным выкананні. Значыць, грэюць менавіта заводы, бальніцы, сады і кватэры, а не зямлю. Хоць і тут супакойвацца рана. 12% цяпла па-ранейшаму ляціць у трубу. Гэта 40 мільёнаў рублёў на хвіліначку. Або 9 рублёў за год, якія дасталі з кашалька кожнага працоўнага беларуса.
Працягваем калькуляцыю. На сёння ў краіне 1400 неэфектыўных крыніц цеплавой энергіі - гэта старыя катлы, ЦЭЦ без мадэрнізацыі, качагары там, дзе даўно павінна была працаваць аўтаматыка. У выніку ў будучым годзе 1 Гкал цяпла будзе каштаваць нешта каля 100 рублёў. Хоць магла абысціся ўсяго ў 80. А значыць, сярэдняя жыроўка за тыпавую "двушку" ўжо магла бы быць мінімум на 4 рублі больш таннай. І гэта калі працягваць тапіць газам. Пераход на мясцовую дранку дадаткова дасць эканомію ў 10-15%. Калі, вядома, камунальнікі і мясцовая ўлада паварушацца.
Справядлівасці дзеля, за 25 гадоў у Беларусі ўжо прайшла "ціхая рэвалюцыя". Татальная мадэрнізацыя або будаўніцтва новай энергетыкі. Вянком, безумоўна, стане Астравецкая АЭС. Хоць і да яе былі вялікія будоўлі. Бярозаўская і Лукомльская ГРЭС, ЦЭЦ па ўсёй рэспубліцы, уключаючы самыя вялікія ў сталіцы. Полацкая і Віцебская ГЭС, новыя для нас сонечныя панэлі і ветракі. Інакш было нельга. Драхласць савецкай энергагаспадаркі пагражала веернымі адключэннямі. "Канцом святла і цяпла" ў нашых з вамі кватэрах і дамах.
У большасці краін свету пасля такіх капітальных укладанняў не цырымоняцца - павышаюць тарыфы.
Менавіта так было ў Германіі падчас пераходу да "зялёнай" энергетыкі. І немцы пагадзіліся плаціць утрая даражэй за "зялёныя" кілаваты і кіладжоўлі. Могуць сабе дазволіць. У Беларусі ж ільвіную долю пакрыцця ўзялі на сябе бюджэт, прамысловасць і энергетыкі з прыбытку.
Нават увод атамнай станцыі, як чакаецца, не павысіць, а знізіць тарыф на электрычнасць. Інвестыцыі вернуць з экспарту і прыбыткі. Таму ўсе, хто сёння супраць мірнага атама, павінны сапраўды сказаць людзям: мы жадаем павысіць вам тарыфы. І падоўжыць залежнасць ад часта "палітычнага" газу яшчэ гадоў на 15-20. Гэта будзе праўда.
І яшчэ 2 ключавыя гарантыі Прэзідэнта: Міністэрства ЖКГ застанецца на чале сістэмы, і мы не паўторым сумны вопыт суседзяў з прыватнымі кіруючымі кампаніямі. Якім калапсам павярнуўся перагіб у Расіі і Украіне - усе ўжо ўбачылі.
Прапанавалі на рэспубліканскім мазгавым штурме вырашэнні і па самых болевых месцах камунальнага быцця.
Ліфты - 100% тэхнічная спраўнасць да 2020 года. Плюс даручэнне Магілёву - павялічыць тэрмін жыцця новага парка. Тэхналогіі і матэрыялы дазваляюць.
Сметнікі. Праблеме паўстагоддзя, і за год не разгрэбці. Але смеццеперапрацоўка - у кожнай вобласці, для Мінска - трайны тэмп. Каб магільнікі не віднеліся нават з космасу. Рубежны тэрмін - 2025-ы.
Добраўпарадкаванне - абавязковая высадка дрэў уздоўж трас. Так і воку больш прыемна, і касіць абочыны і адхоны, марнуючы сотні мільёнаў, не трэба. Ужо будучы год - кантрольны.
Навацыі - неадкладнае і паўсюднае ўкараненне хаўс-майстроў і адзіных дыспетчарскіх. Гэта і празрыстасць кантролю.
Па сыравіне - максімальны пераход на мясцовыя віды паліва. Сталічны вопыт канкурэнцыі за падрады - максімальна ў масы.
Нарэшце, чыстая пітная вада і навука на службе ў камунальнай гаспадаркі. Задача ад лідара - за 7 гадоў выйсці на стопрацэнтную якасць вады. І калі суправаджэннем зоймецца асобны акадэмічны прыкладны інстытут, гэта толькі плюс у скарбонку навукі. Такі, паводле планаў, запрацуе ўжо ў 2018-м. Пры гэтым над праграмай камфортнай жыццёвай прасторы для кожнага беларуса па даручэнні лідара ўзмоцнена папрацуюць дэпутаты ўсіх узроўняў - ад сенатараў Савета Рэспублікі да мясцовых саветаў.
У цэлым жа, ключавы слоган семінара просты - "Дзейнічайце!".
Семінар, вядома, не гарантуе камунальны рай, але як мінімум не дапушчае пекла на зямлі. А калі ўсе даручэнні і здаровыя ініцыятывы з мазгавога штурму здабудуць зямное ўвасабленне, то наш беларускі побыт і шырэй - быццё - стануць на парадак больш камфортнымі. Як калі б пераехалі з камуналкі ў свой дом, дзе жывем, як гаспадары.













