Дарога памяці даўжынёй больш за паўтары тысячы кіламетраў

26 апреля 2015

Мінск - Лейпцыг - Дахау - такі маршрут на тыдні пераадолелі прадстаўнікі духавенства Беларускай праваслаўнай царквы. На Радаўніцу - свята памінання памерлых - на тэрыторыі Германіі прагучала малітва ў памяць аб савецкіх вязнях і салдатах, якія 70 гадоў таму цаной свайго жыцця заваявалі перамогу ў Вялікай Айчыннай вайне. Які царкоўны дарунак да гістарычнай даты быў дастаўлены з Беларусі ў канцэнтрацыйны лагер Дахау? І як на нямецкай зямлі паважаюць подзвіг нашых герояў?

Разам паломнікамі ў дарогу адправілася Іна Пілевіч.

Адпраўны пункт - Мінск. Заключны - Дахау. У дарогу па драматычным маршруце Вялікай Айчыннай вайны протаіерэй Фёдар Поўны адпраўляецца з каштоўным грузам. У багажы - два падсвечнікі і памінальны стол (ручная праца беларускага майстра). Царкоўнае ўбранне пераадолее сотні кіламетраў, каб стаць часткай памінальных набажэнстваў у гонар бязвінна пацярпелых беларусаў у фашысцкім канцлагеры. Здымачная група "Галоўнага эфіру" адпраўляецца следам за паломнікамі.

протаіерэй Фёдар Поўны, настаяцель Усіхсвяцкага прыхода г. Мінска:

"Як раз да 70-годдзя Перамогі. Таму гэта вельмі важна, каб мы тыя старонкі гісторыі, якая не спазнаная намі, мы маглі іх таксама захаваць у свядомасці нашых, перш за ўсё, людзей, адлюстраваць гэту памяць у нашым грамадстве".

Для айца Фёдара дарога праз тэрыторыі Беларусі і Польшчы ў кірунку да Германіі добра знаёмая. На працягу 8 гадоў служыў у храме-помніку рускай славы ў Лейпцыгу, які беражэ памяць пра нашых салдат напалеонаўскай, Першай сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў. І менавіта тады ў святара ўзнікла задумка такога храмавага увекавечання ў Мінску. Ідэя ўвасобілася ў 2000 у маштабным храме-помніку Усіх святых. І менавіта ад яго парога пачыналася наша падарожжа.

Наступны пункт нашага маршруту - Усходнія могілкі Лейпцыга. Штогод сюды напярэдадні Дня Перамогі прыходзяць сотні людзей, каб ушанаваць памяць савецкіх воінаў. Тут салдаты, афіцэры Чырвонай арміі, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне. Усяго 259 магіл.

Менавіта тут больш за чвэрць стагоддзя таму айцу Фёдару ўдалося правесці ўнікальную па тых часах паніхіду. У памінальным набажэнстве ўпершыню прынялі ўдзел прадстаўнікі заходняй групы войскаў Савецкага Саюза. Нонсэнс для эпохі атэізму СССР.

протаіерэй Фёдар Поўны, настаяцель Усіхсвяцкага прыхода г. Мінска:

"Вядома, яны набраліся смеласці. Але вынік, які яны ўбачылі, не толькі знешні, але і ўнутраны, бо ім стала цёпла і добра на душы. Пасля гэтага мы сталі праводзіць гэту малітву штогод тут".

Далей не даязджаючы 17 кіламетраў да Мюнхена, спыняемся ў так званай школе жорсткасці для СС. Менавіта так называўся адзін з першых канцэнтрацыйных лагераў Германіі Дахау. Аб зверскіх формах навучання навабранцаў ваенізаванага фарміравання нам распавядае ўраджэнец Палесся. Настаяцель праваслаўнага прыхода гарадоў Дахау і Мюнхен айцец Мікалай вядзе нас на палігон, дзе эсэсаўцы выкарыстоўвалі вязняў як мішэні. На гэтым месцы былі забітыя 4 тысячы савецкіх афіцэраў.

Палігон быў рассакрэчаны нядаўна. Каля тысячы імёнаў загінуўшых раскрыў нямецкі гісторык Ота. Дзякуючы яго працы шматлікія беларускія сем'і змаглі даведацца дакладнае месца гібелі сваіх продкаў. Увогуле ў фашысцкім лагеры смерці прайшлі выпрабаванні 240 тысяч чалавек з 24 краін.

"У славу памерлым, у павучанне жывым" - подпіс пад скульптурай, якая дэманструе, як выглядаў вязень канцлагера Дахау. Сярэдняя вага дарослага чалавека была ўсяго 34-36 кілаграмаў.

Зняволеныя, дастаўленыя сюды з акупаванай Еўропы і Савецкага Саюза, выконвалі катаржныя работы, над імі праводзілі нечалавечыя медыцынскія эксперыменты. Ад баракаў, дзе ўтрымліваліся пакутнікі, сёння засталіся толькі падмуркі з парадкавымі нумарамі. Самае жудаснае месца лагера - вось гэтая цагляны дом. Сюды зняволеных прымушалі заходзіць голымі нібыта прыняць душ. А ў гэты момант у вентыляцыйныя люкі будынка падавалася смяротная доза газу.

Шматлікія зняволеныя, не вытрымліваючы суровага ўтрымання, заканчвалі жыццё самазабойствам. Сёння падобна вязням на тэрыторыі канцлагера падверглі сябе зняволенню манашкі ордэна кармелітак. Сёстры вядуць закрыты лад жыцця і спадзяюцца вымаліць грахі эпохі Другой сусветнай вайны.

Царква, кірха, касцёл, сінагога. Дахау - тэрыторыя 4-х веравызнанняў. Духоўныя дамы ўзводзіліся ўжо пасля вызвалення канцлагера ў знак памяці аб вязнях розных канфесій.

Менавіта ў капліцу Уваскрэсення Хрыстова з Мінска і накіроўваліся царкоўныя дарункі, якія ўжо можна ўспрымаць як духоўныя рэліквіі. У памяць аб подзвігу і пакутах, якія перажылі беларусы ў часы Вялікай Айчыннай, духавенства Беларускай праваслаўнай царквы правяло памінальнае набажэнства.

Штогод у першую нядзелю пасля вызвалення Дахау ва ўсіх 4-х капліцах праходзяць памінальныя службы. Роўна праз тыдзень 3 мая тут успомняць тых, хто не змог дачакацца Дня Перамогі і хто аддаў свае жыцці за нашу свабоду 70 гадоў таму.