Гістарычны дзень. Беларусь на службу людзям паставіла мірны атам

7 ноября 2020
Гістарычны дзень у сучаснай Беларусі. Сёння мы ўступілі ў клуб дзяржаў, якія на службу людзям паставілі мірны атам. І гэта дадзена не кожнаму. Толькі там, дзе высокі ўзровень пісьменнасці, дзе тэхналогіі апярэджваюць час, дзе інтэлект, праца і адказнасць сплеценыя разам.  А яшчэ некалькі дзесяцігоддзяў таму ў гэта цяжка нават было паверыць. Але сёння Беларуская атамная станцыя – факт, які адбыўся. І гэта важная мяжа ў гісторыі суверэннай Беларусі і, безумоўна, упэўнены крок наперад на шляху нашай эканамічнай незалежнасці. Можа, таму так нерваваліся суседзі, што ў нас хапіла сіл, сродкаў і розуму гэта сабе дазволіць. І мы гэта зрабілі.

Праект БелАЭС адпавядае ўсім патрабаванням бяспекі

Гэта не раз пацвярджалі міжнародныя экспертныя місіі, у тым ліку МАГАТЭ, Сусветная асацыяцыя арганізацый АЭС. Пабудавана па расійскім праекце "АЭС-2006", які належыць да эвалюцыйных праектаў з вода-вадзянымі рэактарамі трэцяга пакалення павышанай бяспекі. Сумарная магутнасць 2400 Мвт. Будынак рэактара мае падвойную ахоўную абалонку. Ён не пацерпіць у выпадку землетрасення, урагану, выбуху і іншых знешніх уздзеянняў. Такім чынам Беларусь атрымлівае стабільную, экалагічна чыстую крыніцу энергіі, якая дазволіць забяспечыць каля траціны ўнутраных патрэбнасцяў.
У карысць стратэгічнай дальнабачнасці беларусаў гаворыць і той факт, што па самых асцярожных ацэнках экспертаў, да сярэдзіны 21-га стагоддзя спажыванне энергіі на планеце падвоіцца.
На фоне неаднаўляльнасці такіх рэсурсаў, як нафта, газ, вугаль, многія вымушаны задумвацца аб выкарыстанні альтэрнатыўных крыніц. І канкурэнтаў атамнай энергетыцы тут няма. Сёння 31 краіна свету карыстаецца энергіяй, вырабленай на АЭС.
У клубе дзяржаў мірнага атама першае месца ўпэўнена займаюць Злучаныя Штаты Амерыкі. Там зараз працуе 60 АЭС і без малога сотня блокаў. На другім месцы - Францыя, якая больш як на 70 % забяспечвае сябе энергіяй. Таксама ў пяцёрцы лідараў - Японія, Кітай і Расія. Усяго ж у свеце зараз дзейнічае каля 200 атамных станцый. І з сённяшняга дня ў спісе з'яўляецца і наша краіна.
Такім чынам Беларусь канчаткова зацвердзілася ў элітным клубе. Сёння з дазволу прэзідэнта станцыя ў Астраўцы набрала магутнасць  400 мегават і цалкам уключылася ў энергасістэму краіны. Аб беларускай АЭС энергетыкі марылі яшчэ ў 60-х, і зараз мала хто ўспомніць, але Ігналінская станцыя першапачаткова праектавалася не для Літвы, а пад нашу прамысловасць. Што значыць АЭС для эканомікі, энергетыкі і якасці жыцця беларусаў, наколькі яна бяспечная і як змяняе энергетычную карту Еўропы? 
Наш палітычны аглядальнік Андрэй Крывашэеў - аб гістарычным пуску.

АЭС патрэбна як паветра

За 15 гадоў з моманту задумы да дня сённяшняга значэнне станцыі ўзрастала тэмпамі нават хутчэйшымі, чым яе ўзвядзенне. Ад адважнай ідэі да энергасуверэнітэту, новай экспартнай галіны і новага тэхналагічнага ўкладу. Сёння энергетыкі, бізнес і эколагі салідарныя - станцыя патрэбна як паветра. І ў прамым, і ў пераносным сэнсе. Гэта не проста ўсе індустрыі з прыстаўкай "электра" - электраабаграванне, электратранспарт, электрыфікацыя вытворчасцяў, гэта яшчэ і экалогія, паніжэнне выкіду парніковых газаў на 7 мільёнаў тон за год. Так што станцыя хоць і белая, але для тых, хто думае аб чысціні паветра, яна яшчэ і зялёная. 

Ідэя мірнага атама для Беларусі даўняя

Зараз і не ўспомняць, што Ігналінскую станцыю планавалі не для Літвы, а для нашай савецкай рэспублікі. На жаль, тады выпусцілі. Потым Чарнобыль, развал Саюза, ліхія 90-я - не да мегабудоўлі. Вярнуліся да мары, як толькі ўсталі на ногі. У 2007 годзе канцэпцыя энергабяспекі. Затым выбар пляцоўкі, праекта і падрадчыка. Перабралі ўсіх: ЗША, Францыю, Японію, Карэю і Кітай. Выбралі - саюзніка - Расію. Па-першае, самы сучасны праект у свеце, пакаленне 3+, па-другое,  самы бяспечны - улічаны вопыт усяго свету за 75 гадоў. І яшчэ важна - Расія дзеліцца тэхналогіямі, навучае нашых спецыялістаў і выдзяляе самы льготны ў свеце крэдыт. 

Запуск АЭС - гістарычная падзея

Як вынік 7 лістапада 2020 года, без аглядкі на сусветны крызіс і пандэмію, спробы падарваць знутры, і канфлікты па перыметры - Беларусь запускае сваю першую станцыю. Прэзідэнт у паўжарт - фіксуйце момант, вы дакрануліся да гісторыі.
Першыя 40 хвілін - падрабязная гутарка аб начынні і значэнні станцыі. Ад паліўнай таблеткі ў разрэзе да найноўшага праекта на хуткіх нейтронах. Гэта будучыня. Гадоў праз 15-20 зробіць атамную энергетыку безадыходнай вытворчасцю. А ў сучаснасці наша эканомія па газе і па самім прыблізным ліку - па 550 мільёнаў долараў за год, з цяперашняй цаной. Плюс экалогія. Па-навуковаму - дэкарбанізацыя.

Ад рапсавага поля да квантавага камп'ютара

Як узводзілі станцыю? 8 гадоў таму тут было рапсавае поле. Першы блок пабудавалі за 89 месяцаў, другі - за 99, замест 120. Аптымальныя тэрміны, не ў шкоду бяспецы і якасці. Беларуская АЭС стала першым сучасным праектам Расатама за мяжой. Гэта значыць, яшчэ і вітрынай, таму ўвага да ўсіх дэталяў была двайной, калі не трайной. Зараз ужо беларускія будаўнікі працуюць на атамных будоўлях, дапамагаючы Расатаму, а энергетыкі пакетна прапаноўваюць нашай краіне ўвайсці ў самыя адважныя тэхналогіі, якія сталі даступныя дзякуючы атамнай станцыі.
Актуальнае пытанне здароўя - гэта ядзерная медыцына, яна ў Беларусі атрымае новую дынаміку. Як і свая навука - ад новых матэрыялаў да новай лагістыкі. Як прапанова - саюзны даследчы міні-рэактар і разам асвойваць паўночны марскі шлях. Тут ужо ёсць, аб чым распавесці.
Каб зразумець, што станцыя - гэта не проста гіганцкая батарэйка з тэрмінам службы 100 гадоў, а цэлы спектр тэхналогій касмічнай складанасці, досыць ацаніць лічбы. Колькі электраэнергіі спажываюць развітыя краіны за год на чалавека. 
Тут да сённяшняга дня мы былі ў 6-м дзясятку. Хоць тую ж Літву апярэджвалі. Але нашы 3600 кілават-гадзін, гэта ў 2-3 разы менш, чым у ядзерных Расіі, Францыі, ЗША. Гэта і ёсць наш рэзерв развіцця. З атамнай станцыяй, дзяржпраграмамі і вопытам саюзнікаў можам і па гэтым паказчыку ўвайсці ў першую трыццатку краін свету. 

Якасць жыцця і электратранспарт

Як - па прыклады далёка не ходзім. Астравец сёння - мадэльны райцэнтр для ўсёй краіны. Сярэднія зарплаты - самыя высокія ў вобласці. Мясцовая бальніца - апорная, працуе адразу на 5 раёнаў у акрузе. А дадайце сюды сапраўдную рэвалюцыю ў ацяпленні дамоў, кватэр і электрамашынабудавання. 
Электрарэвалюцыя - гэта яшчэ і раўнамернае развіццё краіны. Досыць дацягнуць да сялібы або невялікай вёсачкі электрасетка і дарогу - атрымліваеце экалогію вёскі і камфорт горада. Асабліва, калі зямлю да гектара будуць аддаваць амаль бясплатна. Гэты праект з прэзідэнцкай праграмы, АЭС  выступае драйверам.

Бяспека - пытанне № 1

Цэнтральны КПП станцыі - гэта ўжо аб бяспецы станцыі. Па ўзроўні абароны - ад контуру да энергаблока - гэта адзін з самых ахоўных аб'ектаў у краіне. Беларусы падышлі да праекта з прыхільнасцю. Станцыя прайшла дадатковыя стрэс-тэсты, атрымала, як гавораць ваенныя, эшаланаваную сістэму актыўнай і пасіўнай аховы. Для разумення - палова кошту станцыі - гэта інвестыцыі ў бяспеку. І яшчэ факт - больш за ўсё прыхільнікаў у АЭС менавіта ў Астраўцы. На фобіі гасцей тут рэагуюць з усмешкай, гавораць так: "Вы тут праездам, а мы жывём пастаянна. Дзяцей гадуем. Няўжо вы думаеце, што мы не праверылі ўсё мільён разоў?". 
16 і 23 метры над узроўнем мора - два ключавыя пункты прэзідэнцкага маршруту на першым энергаблоку. Турбіна і пункт кіравання. І калі першая - гэта мускулы станцыі, то другая - інтэлект. Усе апошнія 7 гадоў ішлі менавіта да гэтага гістарычнага моманту і каманды, якая ўжо ўвайшла ў гісторыю суверэннай Беларусі.

Чырвоны дзень календара новай ядзернай дзяржавы

Далей будзе плыўны набор магутнасці да зададзеных 1200, потым другі рэактар. Але ад гэтага моманту - 7 лістапада 2020 года - будуць адлічваць ядзерны статус Беларусі, як ужо 8 гадоў адлічваюць наш статус касмічнай дзяржавы. Год складаны для ўсяго свету, але праз дзесяцігоддзі ўспамінаць будуць не пандэмію і палітыку, а нараджэнне новай эпохі. Як сёння ўспамінаюць 75 гадоў Вялікай Перамогі і столькі ж з нараджэння савецкага атамнага праекта. З той эпохі мы ўзялі лепшае - ствараць і дарыць знакавыя падарункі да значных дат. Аб гэтым гаворыць прэзідэнт, звяртаючыся да атамшчыкаў і будаўнікоў. 

Глабальная канкурэнцыя за будучыню 

Два блокі - гэта 40 % ад патрэбнасці Беларусі ў электраэнергіі. З ростам эканомікі спатрэбіцца больш. Таму ўжо сёння думаем аб новай станцыі. Прызнаючы, калі б 13 гадоў таму не вырашыліся і прэзідэнт не настаяў, сёння не было б станцыі. Як няма, але хочацца суседзям. Літва ў кастрычніку павысіла оптавыя цэны на электраэнергію адразу на 11 %, а Польшча загаварыла аб сваёй атамнай праграме. 
Вельмі важная ацэнка прагучала сёння і ад МАГАТЭ. Галоўны рэферы ў свеце па бяспецы мірнага атама наш вопыт прызнаў узорным. 
Адзін з атрыбутаў, дарэчы, беражлівае стаўленне да традыцый, спадчыны Вялікага Кастрычніка дарыць лепшае і традыцый хрысціянскіх. Таму зусім не выпадковыя свечкі, якія запалілі сёння ў храме за сотню метраў ад атамнай станцыі. 
Здавалася б, вера і прагрэс, ды яшчэ 7 лістапада. Але для беларусаў тут няма супярэчнасцяў. Ды і многія ўжо заўважаюць - у самыя цяжкія гады краіна і народ нібы захоўваемыя вышэйшай воляй пераадольваюць усе выпрабаванні і робяць новыя гістарычныя крокі ў сваім развіцці, як сёння пад Астраўцом з запускам першай беларускай атамнай станцыі.