"Помні імя сваё..."

27.09.2005
"Народная газета", 27 верасня 2005 г.


Маёй стрыечнай сястры часта тэлефануюць сяброўкі са Злучаных Штатаў. Сувязь такая, што ёй па старой звычцы здаецца, быццам Валянціна і Ларыса жывуць непадалёк і назаўтра яны сустрэнуцца на працы, у тралейбусе, магазіне. У гэты час наша планета сціскаецца для субяседніц да мінімальных памераў. Няма ніякіх перашкод для зносін у тых, хто ведае, дзе яго родныя, блізкія, аднакласнікі, нават калі яны пасяліліся на другім кантыненце. Тэлефон, пісьмо, электронная пошта - і вы ў курсе падзей.
А вось знайсці родных, якія эмігрыравалі даўным-даўно, па сваёй волі ці міжвольна згубіліся ў віхуры падзей, абставін, часу, вельмі цяжка. Але калі ёсць хоць кропелька надзеі, людзі спадзяюцца. I звяртаюцца па дапамогу ў пошуках у рэдакцыю "Народнай газеты", а таксама на Першы нацыянальны канал Беларускага радыё.

- Мая бабуля (бацькава маці) Кацярына Васільеўна Гудзіліна родам з Расіі, на жаль, нават прыблізна не ведаю, з якога горада ці вёскі, - расказвае мінчанка ГалінаХадневіч. - Паводле расказаў бацькі, яна была дваранскага паходжання. Насуперак волі сям'і бабуля выйшла замуж за чырвонаармейца, якога пакахала. I родныя адракліся ад яе. А затым яны эмігрыравалі за мяжу. Кацярына Васільеўна, якая не мела ніякіх вестак ад бацькоў, так і не даведалася, дзе ж яе блізкія: у Еўропе, Амерыцы ці яшчэ дзе-небудзь.
У маладой сям'і нарадзіўся сын, а затым муж загінуў у час Грамадзянскай вайны. Праз некаторы час Кацярына Васільеўна выйшла замуж за майго дзеда - Андрэя Патапавіча Магілянчыка. Выхоўвалі траіх дзяцей. Дзед быў чэкістам, уваходзіў у сумна вядомую "тройку".
У 1937 годзе яго нечакана рэпрэсіравалі. Бабуля не вытрымала чарговага выпрабавання, атрымала нервовае расстройства і трапіла ў Смаленску ў бальніцу. Праз некаторы час дзядулю выпусцілі на волю, ён кінуўся ў бальніцу, спрабаваў уратаваць жонку, але нічога не дапамагло. У той жа бальніцы яна памерла. Мы нават не ведаем, дзе яе магілка і ці ёсць яна наогул.
Галіна Яўгенаўна ўзгадала, што яе бацька застаўся сіратой у шасцігадовым узросце. Усё сваё жыццё ён ганарыўся маці, расказваў дзецям, якой яна была любячай, цудоўнай гаспадыняй, як гатавала, шыла.
- 3 сям'і мой бацька застаўся адзін, браты загінулі ў час Вялікай Айчыннай вайны. Наколькі памятаю, ён ніколі не спрабаваў знайсці бабуліных родных. Мусіць, адчуваў крыўду, якая перадалася ад маці, - робіць выснову субяседніца. Апошнія гады вельмі хацеў паехаць у Смаленск, знайсці матчыну магілку, пакланіцца ёй. Але не паспеў. Нядаўна таты не стапа. Цяпер, пасля яго смерці, мы з сястрой вырашылі пашукаць свае карані. Вельмі хацелася б знайсці родзічаў з бабулінага боку і яе магілку ў Смаленску.
Дарэчы, як высветлілася, у Галіны Яўгенаўны недзе "ў свеце" ёсць родныя і з другой сямейнай галінкі. I пра іх яна таксама нічога не ведае. Але гэта ўжо іншая гісторыя.

Яшчэ адна наша карэспандэнтка, Лідзія Канстанцінаўна Мірэйчык з Мінска, таксама ў пошуках. 3 дапамогай праекта "Помні імя сваё..." яна хоча знайсці бацьку. Лідзія Канстанцінаўна ведае пра яго вельмі мала, таму што тайну маці забрала з сабой у магілу.
"Я яго зусім не помню, бо развіталіся яны, калі я была зусім маленькай, - піша Л.К.Мірэйчык. - 3 дзяцінства памятаю толькі, што ў мяне было нярускае прозвішча і мяне абзывалі ўсялякімі словамі. А з размоў дарослых - што маму выклікалі на допыты. Тады маці са страху і боязі не столькі за сябе, колькі за мяне, узяла сабе другое прозвішча. Адпаведна і ў мяне з'явіліся новае прозвішча і імя па бацьку".
Затым маці выйшла замуж, сям'я пераехала ў іншы раён. Дачка жыла з маці і айчымам, нічога не ведаючы пра роднага бацьку. Але, як кажуць, усё тайнае калі-небудзь становіцца яўным. Аднойчы, гадоў 13 таму, Лідзія Канстанцінаўна разам са сваім дарослым сынам паехала да цёткі, старэйшай матчынай сястры, у госці. Цётчын муж, убачыўшы пляменніка, ажно сумеўся і ўсклікнуў: "Жорык, выліты Жорык!" А яшчэ дадаў, што яго бабуля была ў Германіі і дзядуля яго немец.
"Ён даў нам фотаздымак маіх бацькі і маці са мной, маленькай. I тады мы зразумелі, чаму дзядзька так сказаў, - дзед і ўнук былі як дзве кроплі вады, - уразілася жанчына.- Я стала ў маці ўсё распытваць. Пераконвала яе, маўляў, цяпер такі час, што можна заняцца яго пошукамі. Але яна плакала і толькі казала, што не хоча ўсё варушыць, бо ў пасляваенныя гады столькі нацярпелася, што і цяпер баіцца. Адзінае, што яна сказала: ён быў немец з Паволжа. У час вайны трапіў у Мінск як ваеннапалонны. Мама разам з іншымі насіла палонным ежу. Так і пазнаёміліся беларуска Марыя і немец Жорж. I пакахалі адзін аднаго. Затым іх адправілі ў Германію. Ён працаваў перакладчыкам, а маці ў нейкіх гаспадароў. Там жа нарадзілася і я. Там мяне і ахрысцілі.
Пасля заканчэння вайны бацьку недзе накіравалі, маці лічыла, што ваяваць з Японіяй. А яе - у Мінск. Ад'язджаючы, бацька абяцаў вярнуцца і адшукаць нас".
Вось і ўсё, што скупа расказала маці дачцэ. Малодшы матулін брат яшчэ ўспомніў, што нібыта праз некалькі гадоў пасля заканчэння вайны прыйшло ёй пісьмо. Але яна нікому яго не паказала, не сказала, ад каго, а знішчыла пасланне.
"Вельмі хацелася б з вашай дапамогай даведацца хоць што-небудзь яшчэ пра лёс майго баць'кі, пра якога я ведаю, што ён Лаўдошлегер (Лавдошлегер) Жорж, немец з Паволжа".
Вось якім чынам вайна адгукнулася ў сэрцах і лёсах гэтай сям'і. Ды і многіх іншых, бо каханне не ведала і не ведае ні нацыянальнасцей, ні межаў, ні ворагаў. На шчасце, даўно прайшоў той час, калі за шлюб з жыхаром іншай краіны выключалі з навучальнай установы, выганялі з камсамола. Абедзве мае аднакурсніцы, якія выйшлі замуж за іншаземцаў, жывуць шчасліва, вырасцілі цудоўных дзяцей. I заўжды праўдамі і няпраўдамі падтрымлівалі сувязь з роднымі і блізкімі.

Сляды людзей губляюцца не толькі ў далёкім замежжы. Пасля распаду СССР усё цяжэй адшукаць родных у раней беспраблемных былых рэспубліках, цяпер незалежных краінах. Сям'я Ананьевых з Ліды, напрыклад, адшуквае сваякоў, якія жывуць у Ташкенце. Там знаходзяцца Аляўціна Паўлаўна Маскаленка і яе дачка Славена Ігараўна Глазко. Апошні раз Ананьевы пабывалі ў гасцях у Ташкенце ў 1990 годзе. Пасля Савецкі Саюз разваліўся, сваякі апынуліся ў іншай дзяржаве. Цэны на білеты ўзляцелі, чатырохдзённая паездка на цягніку праз Маскву ў Ташкент стала не па кішэні. Наступныя гады зрэдку, па самых значных святах, абменьваліся паштоўкамі. Потым, калі памёр бацька Славены Ігар Сяргеевіч Глазко, спынілася і перапіска.
I вось пасля некалькіх гадоў маўчання прыйшоў ліст ад Славены. Яна расказала, як яны з маці жывуць, чым займаюцца, прыслала фота, прапанавала часцей перапісвацца і нават запрасіла ў госці.
Ананьевы ўзрадаваліся, напісалі адказ, даслалі фота (за 15 гадоў шмат чаго адбылося).
3 нецярреннем чакалі новай весткі з Ташкента. Аднак прайшоў год - няма ні паштоўкі, ні пісьма.
Каб высветліць, што здарылася, паспрабавалі патэлефанаваць. У запісной кніжцы засталіся два нумары. Набіралі і першы, і другі. Аднак кожны раз трубку падымалі чужыя людзі, якія нічога пра сваякоў Ананьевых не ведалі.
Такая вось гісторыя. Здавалася б, Узбекістан - не Аўстралія, не Марока, не Японія і не Канада. I ўсё ж сувязь знікла. Але родныя з Беларусі не намераны здавацца і разлічваюць не толькі знайсці сваіх блізкіх, але і сустрэцца з імі.

Мы таксама нацэлены на пошук і на ўдачу. I пастараемся дапамагчы адшукаць тых, чые сляды замяло пяском пустынь і паўночным снегам, замыла акіянскімі прылівамі і марскімі адлівамі.
Калі вы згубілі кагосьці даўно ці не вельмі, у родным горадзе ці на іншым кантыненце, калі лёс разлучыў вас і пакуль не дазволіў сустрэцца, пішыце:
у рэдакцыю "Народнай газеты" з паметкай "Помні імя сваё...", e-mail: info@ng-daily.com;
на Першы нацыянальны канал Беларускага радыё (220807, г.Мінск, вул.Чырвоная, 4, перадача "Помні імя сваё...", e-mail: poisk@radio.tvr.by).

Рэгіна НОВІК, "НГ".