Антон Васюкевіч: "Беларускае радыё стварае аўдыёлетапіс жыцця краіны"

15.12.2010
"Журналист", декабрь 2010 г.


15 лістапада 1925 года ўпершыню Ў эфіры прагучала: "Гаворыць Мінск!". А цяпер, праз 85 гадоў, нам здаецца, што радыё было заўсёды як паветра, сонца, зоры...
Увесь гэты час Беларускае радыё жыло адзіным жыццём са сваёй краінай, адпавядала лепшым стандартам радыёжурналістыкі - паведамляючы пра поспехі i праблемы, расказваючы пра выдатных землякоў, сілкуючы слухачоў высокай паэзіяй, цікавай драматургіяй, добрай музыкай. Як памыляліся тыя "правідцы", якія прадракалі смерць радыё са з'яўленнем тэлебачання, а потым iінтэрнэту! Бо сёння радыё, наадварот, нібыта набыло новае жыццё, яго слухаюць i дома, i ў дарозе...
Пра формулу поспеху айчыннай радыёжурналістыкі мы гутарым з Антонам Васюкевічам, галоўным дырэктарам Першага нацыянальнага канала Беларускага радыё. Антон Барысавіч - кіраўнік вопытны, хоць i малады. Яму 33, журфак БДУ скончыў у 2000-м. На пасадзе працуе тры гады, да гэтага пяць гадоў быў дырэктарам інфармацыйнай службы. 

"Эфір абавязывае!.."
 
- Дык якая яна, формула поспеху Беларускага радыё?
- Я вызначыў 6ы яе так: творчасць плюс вытворчасць. Мы ўсе, і творчыя супрацоўнікі, і тэхнічныя, - адна каманда. У любы момант гатовы падставіць плячо адно аднаму: эфір абавязвае!..
Мы ствараем радыёлетапіс жыцця нашай краіны. Кожная хвіліна - гэта хвіліна гісторыі. Місія адказная і пачэсная. 
Уявіце, толькі на нашым канале выходзіць 100 перадач, трэць з якіх - штодзённыя (астатнія - штотыднёвыя). 

- Сто назваў перадач!? Такая лічба...
- Рэальная! I гэтатолькі на Першым канале! Шмат па-сапраўднаму знакавых, 6рэндавых перадач: "Радыёфакт" "Пастфактум", "Актуальны мікрафон", "Для тых, хто дома", "Раніца з Беларускім радыё".. Велізарны а6'ем інфармацыі.
Першы нацыянальны канал працуе ў кругласутачным рэжыме. Вяшчанне - ва ўсіх дыяпазонах, па трансляцыйнай сетцы (так званай "радыёкропцы"), у інтэрнэце. Гэта забяспечвае максімальны ахоп аўдыторыі. Нас сапраўды слухае ўся краіна, практычна ўсе ўзроставыя і сацыяльныя групы. Канцэпцыя вяшчання, мастацкая і музычная палітыка канала фарміруецца з улікам пажаданняў слухачоў. 

- Антон Барысавіч, Першы нацыянальны канал - гэта не толькі максімальная інфармацыйная насычанасць і разнастайнасць, але і цудоўная беларуская мова...
- Гэта натуральна, лагічна і арганічна. У краіне дзве дзяржаўныя мовы, выбар за кожным. Але ж наша адметнасць і асаблівасць - у роднай мове. У тым, каб слова 6еларускае 6ыло жывое, каб яно гучала на нашых хвалях... Калі госці, удзельнікі перадач, размаўляюць па-беларуску - гэта гучыць яшчэ больш гарманічна.
Мы паўсядзённа захоўваем мову ў "жывым" выглядзе, як і павінна 6ыць. Прыемна, канешне, што людзі, калі тэлефануюць да нас, спрабуюць размаўляць па-6еларуску, нават калі ў іх не вельмі атрымліваецца - ну і што? Галоўнае - ёсць імкненне і жаданне!
Можна сказаць, родная мова - адна з галоўных адметнасцяў Беларускага радыё, яго фірменны стыль.
Летась мы ўдзельнічалі ў Рэспубліканскім конкурсе "Брэнд года", прэзентацыю рабілі па-6еларуску. Мы выйгралі залаты медаль у намінацыі "Брэнд-Спадчына" - за захаванне і прымнажэнне нацыянальнай культуры і мовы. Было вельмі прыемна, што гэтую спецыяльную намінацыю, якая можа не прысуджацца ўвогуле, - прысудзілі нам!
Мы ішлі як радыёканал, дзе ў апошнія гады ад6ылося шмат пераўтварэнняў. Зрабілі рэстайлінг нашага лагатыпа, змянілі маркетынгавую палітыку, сетку вяшчання, пачалі выкарыстоўваць новыя тэхналогіі, фармаціраваць вяшчанне - каб вызначыць мэтавую аўдыторыю перадач і канкрэтна для яе працаваць. Каб не было: зрабілі перадачу - хто пачуў, той пачуў... Калі, дапусцім, перадача пра малых дзетак, дык яна скіраваная канкрэтна для мацярок - хатніх гаспадынь, якія з дзеткамі сядзяць. Лістоў - во, пытанняў - во! (паказвае рабром далоні на горла). Знайшлі нішу? Так, і яна стала нашай.
Маладзёжная палітыка - таксама ў цэнтры ўвагі. Моладзі трэба расказваць пра тое, чым жыве дзяржава, якія планы, перспектывы, магчымасці для самавыяўлення. Але расказваць даступна. I зразумела. А калі зноў - трыбуннымі словамі, шаблонамі і стандартамі, ніхто гэтага не пачуе. Цікавасці не 6удзе. А нам праца "дзеля галачкі" не патрэ6ная.
Кожная перадача, размешчаная ў сетцы вяшчання, мае дакладнае сацыялагічнае абгрунтаванне. Калі раптам узнікае штосьці - ну, не пайшла, як кажуць, - спра6уем перамясціць у іншы час. Лісты таксама падказваюць. 

- Пішуць на Чырвоную, 4?
- Тысячы лістоў прыходзяць, вельмі шмат і з-за мяжы ("Цікава", "Дзякуй" і г. д.), у асноўным з Расіі, Украіны. Нямала пісьмаў і са Злучаных Штатаў Амерыкі, і з іншых краін далёкага і блізкага замежжа.
 
- Колькі чалавек працуе на Першым нацыянальным канале радыё?
- Каля ста журналістаў, з улікам карэспандэнтаў у рэгіёнах і тых, хто забяспечвае эфір у творчым плане (падрыхтоўка перадач, напісанне тэкстаў, агучванне). Ёсць яшчэ вялікая армія тэхнічных і дапаможных спецыялістаў, у тым ліку стылістычныя рэдактары, якія дапамагаюць нам выпраўляць памылкі і лепш фармуляваць думкі, больш лаканічна даносіць інфармацыю: эфірны час не гумавы...
Перадачы не нараджаюцца раптоўна. Толькі навіны: што адбываецца зараз, мы пра тое зараз і гаворым. А тэматычныя перадачы - гэта вельмі сур'езнае і дакладнае планаванне працы.
 
- Ці многія праграмы выходзяцьу прамым эфіры?
- Пераважная болышасць. Давайце пройдземся... 6 гадзін раніцы: навіны ў прамым эфіры, далей "Сельская раніца" - у запісе. Потым перадачы ідуць у прамым эфіры, у тым ліку "Радыёфакт", "Раніца з Беларускім радыё", "Сямейнае радыё. Для тых, хто дома", "Актуальны мікрафон", "Добры дзень!", "СМС-эфір", "Адкрытая пляцоўка", "Пастфактум", віншавальная перадача "Вітаем, віншуем, жадаем!". Начное вяшчанне (праграма "Пасля поўначы") з нуля да трох гадзін ночы - трохгадзінны інтэрактыўны начны праект... Каля 75-80% перадач выходзіць у прамым эфіры. 

Насуперак гістарычным межам...
 
- Беларускае радыё пачыналася, можна сказаць, як літаратурна-драматычнае вяшчанне. Наколькі ведаю, у вас багатыя фонды з галасамі нашых класікаў.
- Нацыянальнае радыё - духоўная скарбніца беларускага народа. Для нас вельмі важна захаваць гэтае неацэннае багацце.
У нас велізарныя фонды: галасы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Петруся Броўкі, Кандрата Крапівы, Максіма Танка, многіх і многіх пісьменнікаў, паэтаў, артыстаў, герояў вайны і працы... Гэта гісторыя нашай краіны!
 
- Старыя касеты ўжо перапісалі на сучасныя інфармацыйныя носьбіты?
- Гэты працэс працягваецца. Каб усё перавесці ў лічбу, патрабуецца нямала часу: гэта робіцца ў рэжыме рэальнага часу. Скажам, ёсць гадзіннае выступленне Івана Шамякіна - дык яно гадзіну будзе і перапісвацца. Гэта ж вам не файл, які можна перакінуць за секунду...
Больш за тое, некаторыя запісы з цягам часу трэба рэстаўраваць, аднаўляць. 

- У вас ёсць адпаведныя службы?
- У Белтэлерадыёкампаніі працуе спецыяльная структура, якая займаецца фондавымі запісамі. Прычым мы гэтыя запісы актыўна выкарыстоўваем. Таму што калі яны ляжаць на паліцах для нашчадкаў - гэта добра, але яшчэ лепш - калі сённяшні слухач будзе чуць галасы класікаў, адчуваць іх энергетыку, іх інтанацыі... Дарэчы, да 80-годдзя Уладзіміра Караткевіча такі насычаны эфір зрабілі: і пастаноўкі па яго творах падрыхтавалі, і голас гучаў. Гэта ж унікальнасць!
Радыё дазваляе сцерці гістарычныя межы і геаграфічныя 6ар'еры. Імкнемся і цяпер захаваць такія перадачы, каб гадоў праз 50 нашчадкі маглі вызначыць сённяшні час: як мы жывём, што робім... 

- Удакладню: тыя праграмы, якія сёння гучаць у эфіры, адразу не сціраюцца - а хто вызначае, што пакінуць у архіве для гісторыі?
- У нас ёсць спецыяльная камісія, праз якую праходзяць ада6раныя матэрыялы. Яна і вызначае, што заслугоўвае ўвагі, а што 6ыло дзяжурным. Напрыклад, зараз рыхтуем для нашых фондаў матэрыялы Усебеларускага народнага сходу. 

- Праз тры дні адбудуцца выбары Прэзідэнта Рэспу6лікі Беларусь (гутарка адбывалася 15 снежня. - Рэд.). Цікава, а радыёвыступленні кандыдатаў на пасаду Прэзідэнта краіны таксама застануцца для гісторыі?
- Перадвыбарчы перыяд мы адпрацавалі строга па заканадаўству. Мне хацелася 6, каб мы расказвалі пра тое, як будзем жыць далей, а не тое, што камусьці не падабаецца і як хто дэманструе свае палітычныя амбіцыі. А некаторыя нават і эканамічныя свае праблемы імкнуцца вырашыць праз удзел у палітычнай кампаніі.

Прыклад класічнага "грамадскага радыё"
 
- Ці адчуваеце канкурэнцыю з боку FМ-радыёстанцый?
- Першы нацыянальны канал Беларускага радыё на сёння з'яўляецца прыкладам класічнага "грамадскага радыё", якое існуе практычна ва ўсіх краінах і выконвае грамадскія функцыі (інфармацыйныя, палітычныя, сацыяльныя, выхаваўчыя і г. д.), мы гэтым крытэрыям адпавядаем цалкам. Грамадскае радыё - гэта масавасць і даступнасць, інфармацыйная насычанасць, аператыўнасць, актуальнасць, дакладнасць... Параўноўваць грамадскае радыё з FМ-станцыямі, на мой погляд, не зусім карэктна па прычыне розных мэтаў і задач вяшчальнікаў. Тым не менш, усе разам мы фарміруем радыйную медыяпрастору, удзельнічаем у размеркаванні рэкламнага рынку, аўдыторыі. 

- Радыёстанцыі, якія працуюць у FМ-дыяпазоне... людзі не заўсёды адрозніваюць, якую станцыю слухаюць: яны ўсе вельмі падобныя па стылістыцы, манеры працы ў эфіры і г. д.
- У тым ліку па гэтай прычыне FМ-радыёстанцыі ніколі не зробяць канкурэнцыі дзяржаўнаму радыё.
Калі максімізаваць і гіпербалізаваць сітуацыю, што адбывалася ў сферы медыярынку, як ён бурліў і імкліва развіваўся з набыццём Беларуссю незалежнасці... Першыя FМ-станцыі былі ведьмі прафесійныя, на іх працавалі людзі, якія прыйшлі з Беларускага радыё: "Радыё Рокс" "Радыё Бі Эй". Там 6ылі вельмі высокія патрабаванні. Ведаю, бо сам на адной з іх у інфармацыйнай службе стажыроўку праходзіў.
Са студэнтамі Інстытута журналістыкі БДУ, дзе выкладаю па сумяшчальніцтве, робім агляды FМ-станцый. Што з кожным годам засмучае больш і больш: патрабаванні зводзяцца ў асноўным да таго, каб запоўніць рэкламай эфірны час. Не ідзе размова аб тым, як зрабіць яго насычаным, змястоўным, 6агатым словам, з цікавымі суразмоўцамі. Няма такога. Радыёжурналіст павінен 6ыць прафесійным, адукаваным, у яго павінен 6ыць шырокі кругагляд, эрудыцыя і г. д. А тое, што адбываецца на некаторых FМ-станцыях, дзе нярэдка працуюць абсалютна выпадковыя людзі, якія не ведаюць канонаў прафесіі і зніжаюць журналістыку да такіх узроўняў... Гэта крыўдзіць і абурае.
Прынамсі, я перакананы: да радыё слова "шоу" не мае ніякага дачынення. 

- Ток-шоу - гэта ж і ёсць пераважна "гаварыльня"?
- Шоу трэба глядзець, гэта штосьці візуальнае. А радыёшоу? Што дэманструюць па радыё? Глупства!.. 

- Выбачайце, Антон Барысавіч, колькі вам гадоў?
- 33. 

- Дык што ж вы настроены так кансерватыўна?
- Вось так выхаваны. Гэта маё ўнутранае адчуванне і патрабаванне. Я ўпэўніўся, што гэта правільна; што калі вось тое, што робім зараз, не будзем рабіць - якая можа 6ыць 6удучыня ў радыё?..
Даволі часта даводзіцца ўдзельнічаць у прафесійных дыскусіях у еўрапейскіх краінах. Праблема, што непакоіць радыёжурналістаў і менэджараў радыёвяшчання, - развіццё грамадскага радыё. Крызіс, які назіраўся ў 2008-2009 гадах у Еўропе, пацягнуў закрыццё грамадскіх радыёстанцый, выжылі камерцыйныя. Паўстала пытанне: што рабіць далей? Грошай на грамадскае радыё там няма. Мы вытрымалі і вельмі годна, нават палепшылі свае рэйтынгавыя паказчыкі. I гэта пры тым, што прысутнічаем у эфіры як грамадскае радыё.
 
- Але ж Беларускае радыё займаецца таксама і рэкламнай, камерцыйнай дзейнасцю...
- Ну а як жа, нам без гэтага ніяк. На 6юджэтныя грошы ўвесь час жыць не 6удзеш.
Пагаджаюся, у некаторых краінах рэклама на грамадскім радыё забаронена. А ў некаторых, наадварот, камерцыйная дзейнасць заахвочваецца. Мы балансуем, беручы ў спадарожнікі разважны сэнс.
 
- Прычым за апошнія пяць гадоў, згодна з сацыялагічнымі даследаваннямі, пазіцыі Першага нацыянальнага канала Беларускага радыё на медыярынку ў сегменце радыё істотна ўзмацніліся. Раней мы саступалі шмат якім беларускім FМ-станцыям. У нас рэйтынг 6ыў усяго 18, а то і 16%, тады як "радыёкамерсанты" што толькі-толькі з'явіліся ў беларускай радыйнай прасторы, з вялікімі аб'ёмамі рэкламных даходаў (о-го-го, нам пра такія можна было толькі марыць!)... Дык вось, раней было 16% . А зараз нават недзяржаўныя сацыялагічныя службы - можна сказаць, нашы ідэалагічныя апаненты, якія асабліва актывізаваліся ў перыяд выбарчай кампаніі, - даюць Першаму нацыянальнаму каналу Беларускага радыё 40%. Хоць, зразумела, апаненты заўжды імкнуцца гэту лічбу зменшыць, знізіць. 

- Апошнім часам прыкметна актуалізавалася палітычнае вяшчанне...
- Людзі цікавяцца ўсім, што адбываецца ў краіне, таму стала значна больш палітычнай інфармацыі. Увогуле сярод радыёстанцый краіны мы выступаем асноўным і ў пэўным сэнсе эксклюзіўным правадніком палітычнай інфармацыі - каналам, які аператыўна даводзіць яе да слухачоў. 

- Ці ёсць статыстыка: колькіў краіне налічваецца радыёкропак?
- 3 мільёны 300 тысяч. Так званая трансляцыйная, або правадная сетка, гэта наша патэнцыяльная аўдыторыя. Хоць мы разумеем, што ёсць і заклееныя шпалерамі радыёразеткі: у некаторых кватэрах ці офісах у час еўрарамонтаў яны, на жаль, папросту ліквідуюцца... Мяркую, што прадпрыемствы сувязі маглі 6 6ольшую зацікаўленасць і актыўнасць праяўляць у прасоўванні гэтай паслугі. Тым больш, што гэта не толькі крыніца інфармацыі, але і сродак грамадзянскай абароны.
 
- Антон Барысавіч, хочацца вось пра што ўзгадаць. У вёсках, нават непадалёк ад Мінска, дрэнна гучыць радыё - калі наогул гучыць. А пажылыя людзі за жыццё прывыклі з радыё класціся спаць і з радыё ўставаць...
- I гэта сітуацыя таксама з асаблівай вастрынёй паўстала якраз у перыяд вы6арчай кампаніі. Абвастрылася патрэба ў інфармацыі.
У адпаведнасці з выбарчым кодэксам, мы павінны былі забяспечыць трансляцыю выступленняў кандыдатаў - і ўсё 6ыло арганізавана на самым высокім узроўні, мы гэта забяспечылі. Тыдня не прайшло - прыходзяць лісты і тэлефанаванні: "У нас не гаворыць радыё!" I з'едлівае пытанне: "Вы гэта спецыяльна?" Тлумачу: кандыдаты выступаюць, мы іх транслюем, усё як мае 6ыць. А тое, што вы іх не чуеце, - чыста тэхнічная праблема.
Усе звароты, запыты, якія да нас паступілі, адразу накіравалі ў Міністэрства сувязі і інфарматызацыі для аператыўнага вырашэння праблемы.
Іншая справа - што пасля гэтага пайшоў шквал іншых тэлефанаванняў: што вы транслюеце? Хіба не чуеце, што яны гавораць? Хіба не ведаеце, што гэта ўвогуле антыдзяржаўныя людзі?.. Мы ўсё ведаем і разумеем. Але ж пры ўсім тым, у адпаведнасці з заканадаўствам мы павінны забяспечыць - і забяспечваем - роўныя магчымасці для перадвыбарчай агітацыі. А як гэтыя апазіцыйныя дзеячы іх выкарыстоўваюць, за тое, мяркую, адкажуць па законе. 

Пра навацыі i табу 

- Ваша аўдыторыя досыць вялікая і 6ольш-менш стабільная...
- Наша задача - далучыць як мага больш маладых людзей да праслухоўвання радыё. Будзем глядзець праўдзе ў вочы: слухаць радыёкропку - у моладзі гэта ўжо нямодна. Развіваецца інфармацыйнае грамадства - іншыя запыты. Вывучаем вопыт замежных краін. 

- Стаўка - на моладзь?
- Пры гэтым ні ў якім разе не адкідваем убок нашу асноўную аўдыторыю слухачоў, гэта людзі сярэдняга і старэйшага узросту, якія сфармаваліся ў жыцці. У маркетолагаў ёсць такое вызначэнне: людзі, якія ведаюць, на што граматна патраціць грошы. I дзелавыя людзі - таксама наша аўдыторыя. I дзяржаўныя служачыя. Вялікая аўдыторыя слухачоў жыве ў вёсцы...
Мне хацелася 6, ка6 слухачоў Беларускага радыё станавілася ўсё больш. Каб радыё для іх было цікавым, карысным, каб нашы слухачы заўжды маглі сказаць: "Я чуў гэта па радыё - значыць, так ёсць насамрэч" Давер слухачоў для нас вельмі важны. Нездарма наш дэвіз - "Будзем разам!"
Мы імкнемся да таго, каб слухацкую аўдыторыю яшчэ і выхоўваць, уздымаем творчую планку на высокі ўзровень.
Захоўваючы традыцыі, не адмаўляемся і ад навацый, эксперыментаў, новых элементаў. Зараз - часцей, 6о з'явіліся зусім іншыя тэхнічныя магчымасці. Першая рэакцыя ў сталых слухачоў, у традыцыйнай нашай аўдыторыі, звычайна адмоўная: навошта? Усё новае ўспрымаецца калі не катэгарычна супраць, дык насцярожана: вярніце тое, што 6ыло.
Удасканальваецца і развіваецца літаратурна-мастацкае вяшчанне. Сучасныя радыёпастаноўкі ствараюцца з выкарыстаннем усіх магчымых гукавых эфектаў і камп'ютарнай тэхнікі - яны ж і гучаць па-іншаму. Нядаўна ажыццявілі пастаноўку "Ефрасіння Полацкая. Крыж." Неверагодныя магчымасці адкрываюць новыя тэхналогіі: і чысціня гуку, і спецэфекты... Праграма ідзе па суботах у дзевяць вечара - дастаткова выключыць святло, уключыць радыё - і ўсе вобразы нібыта паўстаюць побач. Таму што такая глыбіня гуку, аздабленне эфіру...
Канешне, раней падрыхтаваныя радыёспектаклі - яны нават у гуку перадаюць эпоху. Тады ўсё рабілася ўручную. Звычайна стукалі малатком па нейкай паперы ці батарэі, каб запісаць патрэ6ны гук і г. д. Цяпер гэтая праца спрасцілася, а ў пэўным сэнсе - і ўскладнілася.
Прыемна, што водгукі прыходзяць не толькі ад слухачоў сталых, але і ад маладых людзей, якія цікавяцца тым, што мы робім. Гэта ж галоўнае: мы далучаем да мастацкага слова.
Аднак мы ніколі не зробім радыёпастаноўку пра тое, як маньяк гвалціў- забіваў жанчын... А між іншым, у Расіі на некаторых радыёстанцыях, якія доўгі час сябе пазіцыянавалі як інфармацыйныя, салідныя, сурезныя, не грэбуюць падобнымі рэчамі. Расійскі калега на адным з еўрапейскіх форумаў заявіў: каб радыё развівалася, падтрымлівалася цікавасць у шматлікай аўдыторыі, з эфіру павінна ліцца кроў і сперма - даруйце, мне гэта нават вымаўляць брыдка. Але гэта ішло з трыбуны і, уявіце толькі, гучыць у эфіры! 

- Гэта ўжо да пытання аб інфармацыйнай бяспецы...
- Безумоўна. Таму мы імкнемся захаваць духоўнасць, несці святло, калі можна так во6разна сказаць. Даруйце за пафаснасць.
Прынамсі, некаторыя расійскія калегі актыўна эксплуатуюць тэму вайны, жорсткасці і насілля. Ці не адсюль вытокі той 6ойкі, што ў снежні ад6ывалася ў Маскве непадалёк ад Крамлёўскай сцяны? Паглядзіце, толькі запальнічку трэба 6ыло кінуць. Вось вынік 6руду.
...А ведаеце, якое пытанне я сам са6е задаю? Чаму, калі ад6ыліся выбухі дамоў, тэракты ў маскоўскім метро, не было такой грамадскай рэакцыі, як тут з-за забітага 6алельшчыка?
 
- А чаму?
- Таму што калі адбыліся гэтыя выбухі - да іх ужо нібыта і прызвычаіліся. Выбух: раскурожаныя вагоны метро, параненыя людзі, нябожчыкі... Але кожны дзень адарваныя рукі-ногі паказваюць па тэлебачанні (гэта што, правільна?). Праглынулі. Прызвычаіліся.... Нейкі грамадскі пратэст павінен быў узнікнуць. А моладзь настроена агрэсіўна, унутры ўжо накіпела, трэба 6ыло кудысьці гэта выплеснуць. 

- Проста нагода нейкая павінна была з'явіцца?
- Я ж і кажу: запальнічка...
I калі я чую, як мой калега-радыйшчык кажа, што патрэбна вось гэта, што вячэрняе шоў на радыё павінна 6ыць пра сэкс, і на радыё павінна 6ыць больш крымінальных навінаў... Потым цікавіўся: ён 6ыў ваенным карэспандэнтам у Чачні, быццам 6ы пранікся ваеннай рамантыкай. Страшна падумаць: ён 6ачыць у гэтым рамантыку. I гэтую крывавую ваенную "рамантыку" распаўсюджвае на мірнае жыццё...
Нам гэтага не трэ6а. I мы імкнемся ў нашай эфірнай, вяшчальнай палітыцы да таго, каб несці як мага больш пазітыўнай інфармацыі. Не павінна быць бруду, жорсткасці, пошласці. 

Прафесійны адрэналін
 
- Адкуль вы родам, Антон Барысавіч?
- 3 Магілёўшчыны, з прыгожага і вельмі ўтульнага горада Ба6руйска. 

- Бацькі маюць дачыненне да журналістыкі?
- Ніякага. Яны ра6очыя, усё жыццё працавалі на Бабруйскім заводзе гуматэхнічных вырабаў.
Я і сам напачатку не думаў пра журналістыку, рыхтаваўся да паступлення на факультэт міжнародных адносінаў БДУ нават скончыў падрыхтоўчыя курсы па гэтай спецыяльнасці. Але акурат на той час (1994- 1995 навучальны год) адбыліся змены ў правілах прыёму ў ВНУ, і ў праграме іспытаў з'явіўся прадмет, па якім я не рыхтаваўся, - матэматыка. А гуманітарныя дысцыпліны, якія добра ведаў, 6ылі ў раскладзе ўступных іспытаў на журфаку. Мой дзядзька Усевалад Аляксандравіч Грыняк, які шмат гадоў працаваў у журналістыцы, параіў паступаць на журфак - менавіта ён падпісаў пуцёўку ў прафесію! Самае цікавае - не так даўно я з адзнакай скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці "Міжнародныя адносіны", так што школьная мара здзейснілася!
...Пачынаў шлях у прафесію з газеты "Бабруйскае жыццё": літаральна з першага курса, як толькі пашчасціла паступіць на журфак. Пісаў заметкі, замалёўкі, 6ылі спро6ы артыкулаў, нарысаў - ну, якія там нарысы студэнт напіша!.. Але захаваў усе свае пу6лікацыі і калі часам ёсць вольная хвіліна, гартаю іх і сам сабе дзіўлюся. 

- Вось чым газета адрозніваецца ад радыё: перадача выйшлаўэфір - і ўсё...
- Але ж у мяне і касеты захоўваюцца, мае першыя эфіры!
 
- !? Тыя вялізныя касеты?
- Не, перапісаў на кампакты. У мяне малое падрастае, паўтара гады (старэйшаму сыну 6удзе 14), ён залез у касеты ды пачаў іх разграбаць. Гляджу - адна старэнькая такая, замызганая, самому цікава стала: што ж там такое? Чую: "Антон Васюкевіч. Бабруйскае радыё..." Калісьці я там навіны вёў. Усе вучэбныя і вытворчыя практыкі, дарэчы, праходзіў у Ба6руйску. Напачатку працаваў на два франты: ра6іў матэрыял для газеты, і запіс паралельна выкарыстоўваўся ў якасці гукавога матэрыялу на радыё. У мяне нават захаваўся першы квіток матэрыяльнай адказнасці за магнітафон "Рэпарцёр-7А" (1996 год).

- Першы рэпартаж для Беларускага радыё, мабыць, таксама 6ыў з Ба6руйска?
- Так, пра мясцовы мясакамбінат. Паступова супрацоўніцтва з нашым цэнтральным радыё стала пастаянным. Потым запрасіў мяне Валерый Аляксандравіч Радуцкі, на той час галоўны рэдактар інфармацыйнай служ6ы Беларускага радыё, прапанаваў прайсці практыку ў Ба6руйску ў якасці ўласнага карэспандэнта. Ну і ўсё, як кажуць, прышпіліўся. На старэйшых курсах я ўжо рыхтаваўся да таго, што буду ўласным карэспандэнтам па Ба6руйскім раёне, для мяне гэта 6ыло вельмі ганарова і пачэсна. Нават і не збіраўся заставацца ў сталіцы, тым 6ольш у мяне ўжо сям'я 6ыла, сынок. 

- Жонку знайшлі на журфаку?
- Не, яна жыла ў Бабруйску: мы з ёй простыя 6абруйчане!
Мне прапанавалі застацца ў Мінску - ад такіх прапаноў, пэўна ж, не адмаўляюцца. На апошніх курсах журфака я ўжо 6ыў вядучым інфармацыйных выпускаў на Першым нацыянальным канале, другім рэдактарам праграмы "Радыёфакт", а пасля стаў і першым, і вядучым.

- Ці доўга 6ылі вядучым"Радыёфакта"?
- Тры гады, з 1999-га па 2002-гі. 

- Цяжка? Сур'ёзнае нервовае напружанне, эмацыянальнае...
- Кожны эфір - гэта вельмі вялікі стрэс, велізарная адказнасць. Але ён кампенсуецца тым прафесійным адрэналінам, які атрымліваеш кожную раніцу ад магчымасці "з цэлым народам гутарку весці". Каб потым можна 6ыло пачуць: а вось у "Радыёфакце" перадалі... I зараз маё прафесійнае крэда - захаваць давер слухачоў і ўмацоўваць яго надалей.
Мы ніколі не гонімся за нейкімі скандаламі і сенсацыямі. Галоўнае для нас - калі даем інфармацыю, яна абавязкова павінна 6ыць выверанай, дакладнай. 

- Прыярытэт усё-такі дакладнасці - ва ўрон аператыўнасці?
- Можаце мяне пакрытыкаваць наконт аператыўнасці, але тут нам даводзіцца балансаваць. Імкнемся да таго, ка6 6ыць першымі. I наш канал - Першы, значыць, першымі трэба быць і ў інфармацыйнай прасторы.
Абавязвае і тое, што мы Нацыянальны канал. Павінны 6ыць кампетэнтнымі - дакладнымі - аператыўнымі - прафесійнымі... Гэта складана. Таму да нас на працу вельмі цяжка трапіць. Апошнія пару гадоў не бралі выпускнікоў журфака. У наступным годзе возьмем некалькі чалавек, з другога курса яны пастаянна ў нас... 

- Журфак стаў горш рыхтаваць кадры?
- Так сказаць не магу: сам жа і выкладаю! Справа ў іншым. Журфак стаў Інстытутам журналістыкі БДУ - шмат спецыяльнасцяў, у студэнтаў больш выбару, дый у апошні час з'явілася вельмі шмат радыёстанцый. Самых розных, як я ўжо казаў. Студэнты ўсё бачаць - чуюць. Дык навошта 5 гадоў карпець, "засмечваць" галаву ведамі, нейкім там літаратурным рэдагаваннем... Дарэчы, гэта быў адзін з самых любімых маіх прадметаў. Я і зараз прыслухоўваюся да заўваг Марыі Пятроўны Карповіч.
Вельмі прыемна 6ыло вучыцца мове ў Міколы Рыгоравіча Каваленкі - светлая яму памяць... Ён заўсёды рабіў акцэнт на аўтэнтычнасці, самабытнасці, унікальнасці роднай мовы. I ў мяне нездарма на палічцы - слоўнік фразеялагізмаў. Мікола Рыгоравіч, сам чалавек творчы, паэт, патрабаваў, каб да іспытаў студэнты пісалі нарысы ці рэпартажы. Помню, напісаў замалёўку "Падслуханае ў вагоне": дадому ж ездзіў у электрычцы, плацкарце ці ў агульным вагоне. Аднойчы по6ач сядзелі вяскоўцы, 6ацька з сынам, і так цікава размаўлялі па-6еларуску. Гэта зачапіла, уразіла - і я на адным дыханні напісаў. Каваленка здзівіўся: о-о, як у Бабруйску мову ведаюць! Пытаецца: а як у вас кажуць пра выхаванне дзяцей? "Мікола Рыгоравіч, калі я ў школу ішоў, 6ацька заўжды ў дарогу казаў: гадуйся! І 6а6уля так казала. Гэта для нас як шлях у жыццё". Ну ўсё, на гэтым "гадуйся" мы з ім знайшлі агульную мову, сталі сябрамі! Ён такі... не скажаш, што фальклорны чалавек, але нешта гэткае ў ім 6ыло. 

- Не сумуеце па радыёэфіры, па тым адрэналіне?
- Кіраванне каналам, напэўна, патра6уе творчасці не меншай, чым праца перад мікрафонам. Спланаваць - арганізаваць - расставіць - падказаць... Усё роўна я - удзельнік усёй творчасці і вытворчасці. Рэгулярна прымаю ўдзел у эфірах, 6ылі і аўтарскія праекты - але складана сумяшчаць адміністрацыйную працу і творчасць, тым 6ольш калі кіруеш такой махінай, такім вялікім а6'ёмам вяшчання. Практычна кожная перадача праходзіць праз мяне.
 
- Вам было ўсяго 30 гадоў, калі прызначылі на такую сур'ёзную пасаду. Чыста псіхалагічнага неразумення з боку больш сталых калег не 6ыло?
- Вельмі прыемна, што людзі, якія са мной працуюць, у тым ліку і мае настаўнікі, якія мяне на ногі паставілі, шчыра 6ылі рады за мяне, і зараз дапамагаюць, раяць, падказваюць. Творчых спрэчак пры гэтым дастаткова, але заканчваюцца яны, як правіла, канструктыўным рашэннем. Паўтаруся: мы імкнемся 6ыць адной камандай, таму што эфір павінен быць бездакорным!
 
Гутарыла Таццяна ПАДАЛЯК.